Να γιατί λέμε ψέμματα!

Το ψέµα µπορεί να είναι µία από τις πιο προσφιλείς µας συνήθειες, ωστόσο λίγοι ξέρουµε τις µεγάλες… αλήθειες που κρύβονται πίσω από αυτά.  Ρίξαµε λίγο φως στο πηχτό σκοτάδι του… ψεύδους και δείτε τι ανακαλύψαµε!

Από το Γιώργο Λ. Παπαχατζή

Το ψέµα πολλοί εµίσησαν αλλά όλοι το… είπαν!

«H τιµωρία του ψεύτη δεν είναι ότι δεν τον πιστεύουν, αλλά ότι αυτός δεν µπορεί να πιστέψει κανέναν», έγραφε ο Ιρλανδός νοµπελίστας Τζωρτζ Μπέρναρντ  Σω  για το ψέµα, αλλά στον αντίποδα ο µεγάλος Κολοµβιανός συγγραφέας Γκαµπριέλ Γκαρσία Μάρκες εξηγούσε εύστοχα ότι «ένα ψέµα είναι πιο βολικό από την αµφιβολία, πιο χρήσιµο από την αγάπη και πιο ανθεκτικό από την αλήθεια». Τελικά άντε βρες… πού κρύβεται η µεγαλύτερη αλήθεια για τα ψέµατα. Πόσο επικίνδυνα ή λυτρωτικά µπορεί να αποβούν; Γιατί σε κάποιους αρέσει συνειδητά να ψεύδονται; Ποιοι λένε πιο εύκολα ψέµατα, οι άντρες ή οι γυναίκες, τα παιδιά ή οι ενήλικες; Πόσο εθιστικά µπορούν να γίνουν; Πότε µπορούµε να τα συγχωρήσουµε και πότε όχι; Γιατί άλλοι νιώθουν τύψεις και άλλοι καθόλου όταν τα λένε; Πώς θα καταλάβουµε ότι κάποιος µας λέει ψέµατα; Η µυθοµανία έχει σχέση µε τα ψέµατα; Πόσο θάρρος χρειαζόµαστε για να µάθουµε να λέµε την αλήθεια;

Αυτά είναι µόνο µερικά από τα θεµελιώδη ερωτήµατα που αφορούν το κεφάλαιο «ψέµα» και µη νοµίζετε ότι απασχολούν µόνο εµάς, αλλά πολλάκις έχουν µπει στο µικροσκόπιο της επιστηµονικής κοινότητας µε τις απόψεις κορυφαίων κοινωνιολόγων, νευροψυχιάτρων και ψυχολόγων να διίστανται. Από τα ψέµατα των παιδικών χρόνων, µε τα οποία λίγο πολύ όλοι γαλουχηθήκαµε, όπως µε τον ερχοµό του Άη Βασίλη, το ότι η µύτη µας θα γίνει σαν του Πινόκιο και το παραµύθι µε το λύκο και τον ψεύτη βοσκό, µέχρι τα σοβαρά ψέµατα που θα ακούσουµε και θα πούµε στην ενηλικίωσή µας, ένα είναι σίγουρο: ότι η εξοικείωσή µας µε το ψέµα είναι εξίσου αυτονόητη όσο και η χρησιµότητα της αλήθειας.

 

Ας δούµε, όµως, τι απαντούν η θρησκεία και η επιστήµη για αυτό το αναπόσπαστο κοµµάτι της κοινωνικής µας ζωής. Όπως θα περίµενε κανείς, η θρησκεία θεωρεί το ψέµα µέγα αµάρτηµα, και µάλιστα όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Άγιος Νικόδηµος: «Όσο µπορείτε, να µη λέτε ψέµατα, διότι το ψέµα είναι εφεύρεση του διαβόλου και ο διάβολος είναι ο πατέρας του ψεύδους». Στο πεδίο της επιστήµης, οι απόψεις ως συνήθως ποικίλουν. Για παράδειγµα, ο κορυφαίος νευροεπιστήµονας και συγγραφέας ∆ρ. Σαµ Χάρις στο best seller βιβλίο του “Lying” εξηγεί ότι «πάντα πρέπει να λέµε την αλήθεια γιατί µε το να λέµε ψέµατα στους φίλους µας αρνούµαστε την πρόσβασή τους στην πραγµατικότητα και η άγνοια που τους προκύπτει συχνά τους βλάπτει».

shutterstock_286597541

Συνεπώς, λέγοντας ψέµατα για να µην πληγώσουµε τους φίλους µας και εν γένει ανθρώπους που αγαπάµε, τελικά καταφέρνουµε το αντίθετο, αφού µε τα ψεύδη δε θα µπορούν να λύσουν τα προβλήµατά τους το ίδιο εύκολα όσο θα µπορούσαν µε την προσέγγιση της αλήθειας. Επίσης, προσθέτει ότι τα λεγόµενα «κατά συνθήκην ψεύδη» οδηγούν συχνά σε µεγάλα σοβαρά ψέµατα: «Πολύ σύντοµα θα συλλάβετε τον εαυτό σας να συµπεριφέρεται όπως οι περισσότεροι άνθρωποι µε το να λέτε ψέµατα αβίαστα, χωρίς καν να το σκέφτεστε. Και το τίµηµα θα είναι πολύ υψηλό». Επίσης, προσθέτει ότι οι έρευνες δείχνουν ότι όλες οι µορφές ψεµάτων, συµπεριλαµβανοµένων και των αθώων που προορίζονται για το να απαλλάξουν τους άλλους από τα δυσάρεστα συναισθήµατα, συνδέονται µε σχέσεις φτωχότερης ποιότητας.

p03qv7h4

Η δική του συµβουλή; «Μια πρακτική λύση είναι να σκεφτεί κανείς έναν τρόπο για να πει την αλήθεια, αλλά µε τακτ». Από την άλλη, ο ∆ρ. Πολ Σίγκερ, ανώτερος καθηγητής ψυχολογίας που ειδικεύεται στην παραπλανητική ψυχολογία, υποστηρίζει ότι είναι υγιές να λέει κανείς ψέµατα. «Για να διατηρηθεί η οµαλή λειτουργία της κοινωνίας, πρέπει να πούµε κατά συνθήκη ψεύδη. Εάν για παράδειγµα έρθει ένας συνάδελφος στο σπίτι σας µε το τελευταίο έργο τέχνης του και σας ζητά τη γνώµη σας, δείχνει ότι επιζητά την υποστήριξη.  Είτε σας αρέσει είτε όχι, θα πείτε ότι είναι ωραίο». Πολλοί ειδικοί τουλάχιστον συµφωνούν στο ότι στην πλειοψηφία τους οι άνθρωποι δεν είναι «χιτλερικοί» ψεύτες, απλά συχνά ρίχνουν σκιές στην αλήθεια για να τονώνουν τόσο το δικό τους ηθικό όσο και των άλλων. Ναι, αλλά και το ψέµα δε θέλει τα όρια του;

shutterstock_424331404

Φυσικά! Από ένα σηµείο και έπειτα σύµφωνα µε τους επιστήµονες τα ψέµατα µπορούν να γίνουν ψυχοπαθολογικά. Ο διάσηµος ψυχίατρος ∆ρ. Χάλστροµ λέει ότι τα αδιάκοπα ψέµατα µπορεί να υποδηλώνουν µια βαθιά διαταραχή προσωπικότητας, όπως η ψυχοπάθεια, η αντικοινωνική διαταραχή της προσωπικότητας (κοινωνιοπάθεια) ή οριακή διαταραχή της προσωπικότητας και εξηγεί: «Μερικοί άνθρωποι ζουν σε έναν κόσµο φαντασίας και δε λένε την αλήθεια. Είναι άνθρωποι που εξαιτίας διαφόρων διαταραγµένων λειτουργιών στην ψυχολογική τους σύνθεση αισθάνονται την ανάγκη να ζουν µια ψεύτικη ύπαρξη.

Οι ψυχοπαθείς, για παράδειγµα, δεν έχουν καµία τύψη ή συνείδηση. Επικεντρώνονται στο βραχυπρόθεσµο κέρδος, δεν έχουν ενοχή και ζουν επί του παρόντος παρορµητικά και χωρίς να σκέφτονται τις συνέπειες». Σύµφωνα µε έρευνες, οι ψυχαναγκαστικοί ψεύτες παρουσιάζουν 26% περισσότερη λευκή ουσία στον προµετωπιαίο φλοιό, µε αποτέλεσµα να συνδέουν σκέψεις, που στην πραγµατικότητα είναι ασύνδετες. Και µιας και µιλάµε για επιστήµονες αντιµέτωποι πολύ συχνά µε τα κατά συνθήκη ψεύδη βρίσκονται οι γιατροί. Άραγε πόσο εύκολο είναι να ανακοινώσεις σε έναν άνθρωπο ότι πάσχει από καρκίνο και του αποµένουν 2 εβδοµάδες ζωής ή να πεις σε γονείς ότι το παιδί απεβίωσε; Συµπέρασµα: Οι ερµηνείες για το τι µας ωθεί να λέµε ψέµατα είναι πολλές και ούτε ο µεγαλύτερος επιστήµονας του κόσµου δε θα µπορέσει να λύσει αυτό το γόρδιο δεσµό. Οπότε ας παραδεχθούµε ότι το ψέµα βάζει λίγο αλατοπίπερο στη ζωή µας και είναι λυτρωτικό σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά αλίµονο αν το αφήσουµε να ριζώσει µέσα µας και να δηλητηριάσει τις σχέσεις µας µε τους ανθρώπους που αγαπάµε.

Το τραβά ο οργανισµός µας!

Γνωρίζετε ότι για να πούµε ένα ψέµα ενεργοποιείται ένας ολόκληρος µηχανισµός; ∆ηλαδή, ενεργοποιούνται τρία τµήµατα του εγκεφάλου µας: ο µετωπιαίος λοβός που διαστρεβλώνει την αλήθεια, το µεταιχµιακό σύστηµα λόγω του άγχους που έχουµε όταν επικαλούµαστε ένα ψέµα και ο κροταφικός λοβός που παράγει διανοητικές εικόνες ώστε να κάνουµε όσο το δυνατόν πιο πιστευτά τα ψέµατά µας. 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here