Αλτσχάιμερ: Όταν ο εγκέφαλος… φθίνει!

Η άνοια έχει χαρακτηριστεί ως η επιδηµία του 21ου αιώνα. Πρόκειται για µια εκφυλιστική κατάσταση που εξελίσσεται σταδιακά και επηρεάζει ολοένα και µεγαλύτερα τµήµατα του πληθυσµού µαζί µε τις οικογένειές τους. Μία από τις αιτίες της -η πιο συνηθισµένη- είναι το Αλτσχάιµερ, µία νόσος µε τεράστιες οικονοµικές και κοινωνικές επιπτώσεις και µε δεδοµένο ότι ο πληθυσµός των αναπτυγµένων κρατών γερνάει και το προσδόκιµο ζωής µεγαλώνει, παίρνει διαστάσεις που χρήζουν σοβαρής αντιµετώπισης από τα κράτη.


Τι σας έρχεται στο νου κάθε φορά που κάποιο τηλεοπτικό πρόγραµµα διακόπτεται για την προβολή του γνωστού µας πια Silver Alert; Αν κάνετε τον κόπο και διαβάσετε τη σχετική κάρτα, συνήθως η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά άτοµα ηλικιωµένα που πάσχουν από άνοια και όπως είναι φυσικό κινδυνεύει η σωµατική τους ακεραιότητα εάν δεν ανευρεθούν. Αυτή είναι µία µόνο σκοτεινή πλευρά µιας σοβαρής νόσου, όπως είναι η άνοια, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις προκαλείται από τη νόσο Αλτσχάιµερ. 


shutterstock_495578068


Τον Απρίλιο του 2012 ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας αναφέρθηκε στην άνοια ως «προτεραιότητα της δηµόσιας υγείας». Μάλιστα, η διευθύντρια του Π.Ο.Υ  Dr. Margaret Chan αναφέρθηκε µε πολύ συγκεκριµένα νούµερα στις επιπτώσεις που η άνοια έχει στην παγκόσµια υγεία: «Οι εκτιµήσεις κάνουν λόγο για 35,6 εκατοµµύρια ανθρώπους που ζουν µε άνοια. Ο αριθµός αυτός θα διπλασιαστεί το 2030 και θα τριπλασιαστεί το 2050. Η άνοια δεν επηρεάζει µόνο τους ασθενείς, αλλά και τη ζωή των οικογενειών τους. Η άνοια είναι µια κοστοβόρα νόσος µε οικονοµικοκοινωνικές και υγειονοµικές προεκτάσεις. Σχεδόν το 60% της επιβάρυνσης της άνοιας συγκεντρώνεται στις αναπτυσσόµενες χώρες και αυτό θα χειροτερέψει τα επόµενα χρόνια. Η ανάγκη για µακροχρόνια φροντίδα των ασθενών «αποστραγγίζει την κοινωνική πρόνοια και τους κρατικούς προϋπολογισµούς».


Και το να αναφέρεται ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας µε τέτοια λόγια για ένα ζήτηµα δεν είναι µικρή υπόθεση! Καθώς ο πληθυσµός γηράσκει και το προσδόκιµο ζωής αυξάνεται, η άνοια κάνει ολοένα και πιο έντονα την εµφάνισή της. Ήδη πάρα πολλές κυβερνήσεις µεταξύ αυτών της Μεγάλης Βρετανίας, των ΗΠΑ, της Αυστραλίας, της Κορέας, αλλά και της Ελλάδας έχουν υιοθετήσει ένα Εθνικό Σχέδιο ∆ράσης για την άνοια και το Αλτσχάιµερ, αναγνωρίζοντας τις τεράστιες επιπτώσεις της νόσου στην κοινωνία αλλά και στην οικονοµία. Πιο φιλόδοξη απ’ όλες, η Αµερική έχει θέσει έναν πολύ τολµηρό στόχο να καταφέρει προλάβει και να θεραπεύσει τη νόσο µέχρι το 2025. 


Τι είναι άνοια και τι Αλτσχάιµερ;

Κάποτε (ή ακόµα και σήµερα) ταυτίζαµε το γήρας µε τη φθορά της µνήµης και θεωρούσαµε ότι κάθε ηλικιωµένο άτοµο πάσχει από άνοια. Αυτή η παρανόηση, όµως, στέρησε πολύτιµο χρόνο από τη θεραπεία τους σε πολλά ηλικιωµένα άτοµα. Μεγαλώνοντας, ορισµένοι από εµάς θα νοσήσουν και ορισµένοι δε θα νοσήσουν από άνοια. Το θέµα είναι να αντιληφθούµε εγκαίρως τα πρώτα συµπτώµατά της, ώστε να έχουµε τη βέλτιστη ποιότητα ζωής. 


Άνοια είναι η κλινική εκδήλωση της απώλειας πνευµατικών ικανοτήτων που προϋπήρχαν, ως αποτέλεσµα δυσλειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου. Η δυσλειτουργία αυτή µπορεί να οφείλεται σε µια σειρά νευρολογικών νόσων µε συχνότερη τη νόσο Αλτσχάιµερ. Άλλες νοσολογικές οντότητες που οδηγούν σε άνοια, είναι η αγγειακή άνοια (άνοια λόγω εγκεφαλικών επεισοδίων), η παρκινσονική άνοια (άνοια ως αποτέλεσµα της νόσου του Πάρκινσον), η άνοια µε σωµάτια Lewy, η µετωποκροταφική άνοια κ.λπ. 


Αλτσχάιµερ είναι εκείνη η νόσος που χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση στον εγκέφαλο δύο παθολογικών πρωτεϊνών, του  β-αµυλοειδούς και της πρωτεΐνης «τ», που οδηγεί σε δυσλειτουργία και εν συνεχεία στο θάνατο των νευρικών κυττάρων.


08174621


Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την εµφάνιση της νόσου;


  • Ηλικία, φύλο (το Αλτσχάιµερ “προτιµά” τις γυναίκες)

  • Σύνδροµο Down
  • Καρδιαγγειακοί παράγοντες (διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιµία, παχυσαρκία)
  • Κάπνισµα
  • ∆ιατροφικές συνήθειες
  • Τραυµατικές κακώσεις κεφαλής
  • Κατάθλιψη
  • Φαρµακευτική αγωγή (ορµόνες, αντιυπερτασικά, αντιδυσλιπιδαιµικά, αντιφλεγµονώδη κ.λπ.)
  • Παράγοντες που σχετίζονται µε το πνευµατικό επίπεδο (IQ, εκπαίδευση, επάγγελµα, πνευµατικές, κοινωνικές δραστηριότητες, φυσική άσκηση κ.λπ.)

     

    The-Notebook-the-notebook-11010700-1400-933

    Η ταινία του Νικ Κασσαβέτις “The Notebook” (2004) περιέγραψε με πολύ γλαφυρό τρόπο τη ζωήκαι τα προβλήματα ενός ατόμου με Αλτσχάιμερ!


Τα συµπτώµατα του Αλτσχάιµερ

Σύµφωνα µε την Εταιρία Νόσου Alzheimer & Συναφών ∆ιαταραχών Αθηνών, η νόσος Αλτσχάιµερ εκδηλώνεται µε ποικίλους τρόπους, που εξαρτώνται σε µεγάλο βαθµό από το πώς ήταν ο ασθενής πριν τη νόσο (προσωπικότητα, φυσική κατάσταση και τρόπος ζωής). Σε κανένα άτοµο, άλλωστε, η εξέλιξη της νόσου δε θα είναι πανοµοιότυπη µε των υπολοίπων. Ορισµένα από τα συµπτώµατα µπορεί να εµφανιστούν σε οποιοδήποτε στάδιο της νόσου. Επίσης, σε όλα τα στάδια µπορεί να εµφανιστούν σύντοµες περίοδοι διαύγειας.


Ήπια νόσος

Το στάδιο αυτό συχνά παραβλέπεται και αναγνωρίζεται λανθασµένα από τους επαγγελµατίες υγείας, τους συγγενείς και τους φίλους ως σύµπτωµα της ηλικίας. Καθώς  η εξέλιξη της νόσου είναι σταδιακή, είναι δύσκολο ν’ αναγνωριστεί ο ακριβής χρόνος έναρξης. Το άτοµο µε ήπια νόσο µπορεί:

Να εµφανίζει απώλεια πρόσφατης µνήµης.

Να δυσκολεύεται να κατονοµάσει πρόσωπα και αντικείµενα.

Να εµφανίζει δυσκολία στη λήψη αποφάσεων.

Να µην αναπτύσσει πρωτοβουλίες και να µην έχει ενδιαφέρον για τις µέχρι τότε ασχολίες του.

Να εµφανίζει συµπτώµατα κατάθλιψης και εκνευρισµό.


Μέσης βαρύτητας νόσος

Καθώς η νόσος εξελίσσεται, τα προβλήµατα γίνονται πιο εµφανή και πιεστικά. Ο ασθενής µε µέτρια νόσο Αλτσχάιµερ δεν είναι πλέον αυτόνοµος, γιατί:

● Ξεχνάει συστηµατικά πλέον, ιδίως τα πρόσφατα γεγονότα και τα ονόµατα των προσώπων.

● ∆υσκολεύεται να εκφραστεί, ψάχνει τις λέξεις, χρησιµοποιεί λάθος λέξεις.

● Χάνεται µέσα στο σπίτι ή στη γειτονιά του. 

● ∆εν είναι σε θέση να µαγειρέψει, να καθαρίσει ή να κάνει ψώνια.

 Χρειάζεται βοήθεια µε την προσωπική του υγιεινή, π.χ. τουαλέτα, πλύσιµο και ντύσιµο.

 Εµφανίζει «ακατάλληλες» ή απρόβλεπτες συµπεριφορές.

 Ακούει, βλέπει ή «ζει» πράγµατα που δεν υπάρχουν πραγµατικά. (παραλήρηµα, ψευδαισθήσεις). 


shutterstock_476649022


sasasas


Πώς φροντίζουµε έναν ασθενή µε Αλτσχάιµερ;

Η φροντίδα ενός ανοϊκού ασθενή είναι στις περισσότερες περιπτώσεις το µεγαλύτερο πρόβληµα ακόµα και από την ίδια τη νόσο. Και αυτό διότι το περιβάλλον του, που συνήθως αναλαµβάνει τη φροντίδα, επιβαρύνεται όχι µόνο οικονοµικά, αλλά και ψυχολογικά. Οι φροντιστές ατόµων µε Αλτσχάιµερ συχνά εµφανίζουν και οι ίδιοι συµπτώµατα κατάθλιψης, ενοχές, θυµό, αίσθηµα πένθους, στην προσπάθειά τους να προσαρµοστούν στο πρόβληµα του δικού τους προσώπου.  Ωστόσο, πάντα υπάρχουν τρόποι αντιµετώπισης της κατάστασης. 


● Καθιερώστε ορισµένες συνήθειες, αλλά συνεχίστε τη ζωή φυσιολογικά. Η ύπαρξη ρουτίνας δηµιουργεί µια αίσθηση ασφάλειας στο άτοµο µε νόσο Αλτσχάιµερ. 

● Υποστηρίξτε την ανεξαρτησία του ασθενούς. Εµπιστευθείτε τον και αναθέστε του απλές εργασίες και καθήκοντα. ∆εν είναι απαραίτητο να τις εκτελέσει απόλυτα σωστά. 

● Αποφύγετε τις συγκρούσεις. Οποιουδήποτε τύπου σύγκρουση προκαλεί περιττό στρες σε σας και στο άτοµο µε νόσο Αλτσχάιµερ. 

● Κάνετε τα πράγµατα απλά. Συγκεκριµένες εντολές και οδηγίες βήµα-βήµα διευκολύνουν την ανταπόκρισή του. 

● ∆ιατηρήστε την αίσθηση του χιούµορ που µπορεί να αµβλύνει θεαµατικά τις εντάσεις.

● ∆ηµιουργήστε ένα ασφαλές περιβάλλον. Η απώλεια ελέγχου των κινήσεων και η απώλεια µνήµης αυξάνουν τις πιθανότητες τραυµατισµού. Κάντε το σπίτι όσο πιο ασφαλές γίνεται.

● Ενθαρρύνετε την άσκηση του ασθενούς.


iStock_000016131406


∆ιατηρήστε την επικοινωνία

Καθώς η νόσος εξελίσσεται, η επικοινωνία ανάµεσα στο φροντιστή και τον ασθενή γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής σάς προσέχει πριν του µιλήσετε, ότι η όραση και η ακοή του δεν έχουν πρόβληµα. Μιλάτε καθαρά, αργά, πρόσωπο µε πρόσωπο και κοιτώντας τον στα µάτια. Εκφράζετε αγάπη και ενθάρρυνση, στοργή µε χειρονοµίες, αγκαλιές, χάδια εφόσον ο ασθενής αισθάνεται άνετα µε αυτό.


Βοηθήµατα µνήµης

Στα πρώιµα στάδια της νόσου, τα βοηθήµατα µνήµης διευκολύνουν τον  ασθενή να θυµηθεί, οργανώνουν τις δραστηριότητές του και προλαµβάνουν τη σύγχυση. Καθώς, βέβαια, η νόσος εξελίσσεται, δυστυχώς δεν θα είναι πια χρήσιµα. Παρακάτω δίνονται µερικά παραδείγµατα:


● Λίστες κάθε είδους (ψώνια, δουλειές, επέτειοι).

● Φωτογραφίες των συγγενών µε τα ονόµατά τους γραµµένα εµφανώς, ώστε να µπορεί να θυµάται ποιος είναι ποιος.

● Χρωµατιστές ταµπέλες µε ονόµατα χώρων ή οδηγίες χρήσης αντικειµένων.

● Απλοί χάρτες. 


Happy_Elderly_Couple_Smiling_T_6361653


Ιατρεία Μνήμης

Ειδικά  Ιατρεία Μνήµης και Νοητικών Λειτουργιών (περίπου 20) λειτουργούν στα πλαίσια Νευρολογικών και Ψυχιατρικών τµηµάτων Γενικών Νοσοκοµείων κυρίως στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε λίγες µεγάλες πόλεις (Πάτρα, Αλεξανδρούπολη, Ιωάννινα). Τα άτοµα µε άνοια στην Ελλάδα εξυπηρετούνται κατά κύριο λόγο από τους νευρολόγους, τους ψυχιάτρους, τους γηριάτρους και τους οικογενειακούς γιατρούς, που είτε είναι ιδιώτες ή ανήκουν στο ΠΕ∆Υ και προσφέρουν υπηρεσίες όπως διάγνωση, παρακολούθηση, συνταγογράφηση.


Πού να  απευθυνθείτε

Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών ∆ιαταραχών Αθηνών

Μάρκου Μουσούρου 89 & Στίλπωνος 33, Παγκράτι, Τηλ.: 210-7013271


Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συγγενών ∆ιαταραχών

Γραµµή βοήθειας που µπορεί να σας παρέχει πληροφόρηση, υποστήριξη, καθοδήγηση και παραποµπή στους κατάλληλους ειδικούς: 2310 – 909000


Σωµατείο Αλληλοβοήθειας Συγγενών Φροντιστών Ασθενών µε νόσο Alzheimer και συναφείς διαταραχές

Κάνιγγος 23, Αθήνα, Τηλ.: 210-3811612, 3811604, Γραµµή SOS: 210-3303678


IN CATEFORY: BEST CHOICES , HEALTH