Αυτές είναι οι ορμόνες που μας… κάνουν ό,τι θέλουν!

Έχουµε νεύρα; Φταίνε οι ορµόνες! Τρώµε πολύ ή λίγο; Πάλι φταίνε οι ορµόνες! Δεν κοιµόµαστε; Μα φυσικά και φταίνε οι ορµόνες! Τελικά τι… «παίζει» µε τις ορµόνες;

Από τη Μαρκέλλα Ρεπανέλη

Αν στο σχολείο τα πηγαίνατε καλά µε τη χηµεία και τη βιολογία, τότε σίγουρα θα γνωρίζετε ότι οι ορµόνες, αυτοί οι «κυβερνήτες» του σώµατός µας, είναι χηµικά µόρια που κυκλοφορούν στον οργανισµό µας µεταφέροντας στα κύτταρα «µηνύµατα» για να λειτουργούν σωστά. Με άλλα λόγια, δηλαδή, οι ορµόνες είναι «αγγελιοφόροι» που µετατρέπουν το σώµα µας σε ένα τεράστιο… χηµείο και είναι τρανή απόδειξη ότι το ανθρώπινο σώµα είναι θέµα… χηµείας! Οι ορµόνες παράγονται από ειδικούς ιστούς ή αδένες (όπως π.χ. ο θυρεοειδής) και εκκρίνονται στο αίµα, το οποίο και τις µεταφέρει στα σηµεία όπου επενεργούν.

Η υπερπαραγωγή ή µειωµένη παραγωγή κάποιας ορµόνης προκαλεί στον οργανισµό τη λεγόµενη «ορµονική διαταραχή», γεγονός που έχει συνήθως ως αποτέλεσµα την εµφάνιση κάποιων συµπτωµάτων. Η διάγνωση και αντιµετώπιση των καταστάσεων αυτών είναι αντικείµενο της Ενδοκρινολογίας, που αποτελεί µία σηµαντική ειδικότητα της ιατρικής επιστήµης, ειδικά στις µέρες µας που ασθένειες όπως η κατάθλιψη, ο διαβήτης, η υπογονιµότητα (όλα οφειλόµενα σε ορµονικά αίτια) µας απασχολούν σε πολύ µεγάλο βαθµό.

Αποφασίσαµε, λοιπόν, να κάνουµε έναν µικρό «χάρτη» των βασικών ορµονών (όχι όλων!) που παίζουν µεγάλο ρόλο στη ζωή µας, αναλύοντας σε τι βοηθούν, πώς καταλαβαίνουµε αν έχουν διαταραχθεί και τι πρέπει να κάνουµε αν έχουµε συµπτώµατα, ώστε να πάψουµε πια να κατηγορούµε για όλα τις… ορµόνες! Και φυσικά να τονίσουµε ότι σε κάθε περίπτωση, επειδή µε τις ορµόνες δεν πρέπει να… παίζουµε, ο ενδοκρινολόγος είναι ο ειδικός να λύσει τις απορίες µας, να µας καθοδηγήσει και να εντοπίσει το πρόβληµά µας!

Κορτιζόλη

  • Τι κάνει; Η κορτιζόλη είναι η ορµόνη που ελέγχει τα επίπεδα του φυσικού και ψυχολογικού στρες και µας βοηθά να είµαστε υγιείς και ενεργητικοί.
  • Γιατί διαταράσσεται; Όταν έχουµε πολύ στρες, η φυσική αντίδραση του οργανισµού είναι να παράξει περισσότερη κορτιζόλη για να αντεπεξέλθει. Τα επίπεδά της µετά επανέρχονται στο φυσιολογικό. Σε µερικούς ανθρώπους όµως αυτό δεν συµβαίνει.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Σταθερά αυξηµένα επίπεδα κορτιζόλης στο αίµα µπορεί να προκαλέσουν έλκος, υψηλή πίεση, κόπωση, άγχος, αύξηση του βάρους και αυξηµένη χοληστερίνη. Χαµηλά επίπεδα κορτιζόλης, από την άλλη, ευθύνονται για καταστάσεις όπως το σύνδροµο χρόνιας κόπωσης και ο αλκοολισµός.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Είναι σκόπιµο να µάθετε να διαχειρίζεστε αποτελεσµατικά το στρες στη ζωή σας µε όποια µέθοδο σας ταιριάζει, από διαλογισµό µέχρι γιόγκα, πιλάτες ή άλλες ασκήσεις. Σε περιπτώσεις που δεν «πιάνει» κάποια µέθοδος τότε θα πρέπει να αποµακρυνθείτε από τη στρεσογόνο κατάσταση, ακόµη και αλλάζοντας ζωή!

Ινσουλίνη

  • Τι κάνει; Είναι η βασική ορµόνη του µεταβολισµού. Το σώµα την εκκρίνει για να επιτρέψει στα κύτταρα να δεσµεύσουν την γλυκόζη των τροφών που θα τη µετατρέψουν σε ενέργεια, απαραίτητη για όλες τις λειτουργίες του οργανισµού.
  • Γιατί διαταράσσεται; Οι κακές διατροφικές συνήθειες µε έµφαση στα λιπαρά και στη ζάχαρη, ο ακατάστατος τρόπος διατροφής που αυξάνει το σάκχαρο στο αίµα µπορεί να οδηγήσουν σε υπερπαραγωγή ινσουλίνης και κατόπιν σε µία κατάσταση που ονοµάζεται «αντίσταση στην ινσουλίνη», οπότε τα κύτταρα παύουν να δεσµεύουν το σάκχαρο. Με τη σειρά της αυτή µπορεί να οδηγήσει στην εµφάνιση του διαβήτη τύπου 2.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Η ανεξήγητη κόπωση, ο λήθαργος, η διαρκής πείνα και οι λιγούρες, η αδυναµία συγκέντρωσης, η αύξηση του βάρους κυρίως στην κοιλιά, η υψηλή χοληστερίνη και η αυξηµένη αρτηριακή πίεση είναι συµπτώµατα που δείχνουν αντίσταση στην ινσουλίνη.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Πρώτα από όλα να µιλήσετε µε έναν ενδοκρινολόγο που µε εξετάσεις αίµατος θα διαπιστώσει το πρόβληµα. Η αλλαγή τρόπου διατροφής, η τακτική άσκηση και ενδεχοµένως η αντιδιαβητική θεραπεία θα βελτιώσουν την αντίσταση στην ινσουλίνη και σε ορισµένες περιπτώσεις µπορούν ακόµα και να την αναστρέψουν.

Οιστρογόνα

  • Τι κάνουν; Είναι οι κατεξοχήν γυναικείες ορµόνες που όµως υπάρχουν και στους άνδρες σε πολύ µικρότερα επίπεδα. Τα τρία κύρια φυσικά οιστρογόνα στις γυναίκες είναι η οιστραδιόλη, η οιστριόλη και η οιστρόνη. Είναι υπεύθυνες για την αναπαραγωγή, την έµµηνο ρύση και την εµµηνόπαυση. Επίσης παίζουν µεγάλο ρόλο και στη λίµπιντο. Τέλος, επηρεάζουν το πώς αποθηκεύεται το λίπος στο σώµα, καθορίζοντας µεταξύ άλλων και το σωµατότυπό µας.
  • Γιατί διαταράσσονται; Η λήψη αντισυλληπτικών, η θεραπεία υποκατάστασης ορµονών, η υπερβολική άσκηση, ο κακός τρόπος διατροφής, αλλά και δυσλειτουργίες στην υπόφυση, που ελέγχει την έκκριση των οιστρογόνων, είναι συνήθως οι αιτίες για την υπερπαραγωγή ή υποπαραγωγή οιστρογόνων. Στους άνδρες, το αυξηµένο βάρος µετατρέπει την τεστοστερόνη σε οιστραδιόλη µε αποτέλεσµα να αποθηκεύεται ακόµη περισσότερο λίπος στον οργανισµό και να χάνεται µυϊκή µάζα, πράγµα που συµβαίνει και στις γυναίκες µε αυξηµένο βάρος.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Ακµή, δερµατικά προβλήµατα, αύξηση του βάρους, απώλεια µαλλιών, αλλά και δυσκοιλιότητα, διαταραχές στη διάθεση, κατάθλιψη, χρόνιοι πόνοι στο µυοσκελετικό σύστηµα είναι µερικά συµπτώµατα. Ειδικά στην εµµηνόπαυση, τα χαµηλά επίπεδα οιστρογόνων ευθύνονται για την εµφάνιση οστεοπόρωσης.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Τα συµπληρώµατα µαγνησίου και συµπλέγµατος βιταµινών Β βοηθούν στο να πέσουν τα επίπεδα οιστρογόνων στον οργανισµό. Η απώλεια βάρους επίσης µπορεί να βοηθήσει. Όσον αφορά τα χαµηλά επίπεδα οιστρογόνων κατά την εµµηνόπαυση, αυτά αντιµετωπίζονται µε θεραπεία ορµονικής υποκατάστασης, σωστή διατροφή και άσκηση.

Τεστοστερόνη

  • Tι κάνει; Η λεγόµενη και «ανδρική» ορµόνη είναι αυτή που ρυθµίζει τη λίµπιντο σε άνδρες και γυναίκες και βοηθά στο να χτίσει το σώµα τη µυϊκή του µάζα, αλλά και να αποκτήσει τα ανδρικά χαρακτηριστικά (τριχοφυΐα, βαριά φωνή κ.ο.κ.)
  • Γιατί διαταράσσεται; Ο τρόπος ζωής µας επηρεάζει πολύ την έκκριση τεστοστερόνης. Η υπερκατανάλωση κρέατος, η κατάχρηση αλκοόλ, το κάπνισµα, η καθιστική ζωή µπορούν να µειώσουν τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες, οδηγώντας στη λεγόµενη «ανδρόπαυση» (το αντίστοιχο της εµµηνόπαυσης).

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Και στους άνδρες και στις γυναίκες, τα χαµηλά επίπεδα τεστοστερόνης φέρνουν αύξηση του βάρους γύρω από την κοιλιά, µειωµένη λίµπιντο, αϋπνία, κατάθλιψη, κακή µνήµη. Ειδικά στους άνδρες, τα χαµηλά επίπεδα τεστοστερόνης µπορούν να επιφέρουν στυτική δυσλειτουργία, ενώ τα υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης στις γυναίκες φέρνουν έντονη τριχοφυΐα, ακµή και βραχνάδα στη φωνή.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Να δείτε το γιατρό σας ώστε να ελέγξει τα επίπεδα τεστοστερόνης στο αίµα σας. Ενδεχοµένως µε µικρές αλλαγές στη διατροφή σας, άσκηση και µείωση του στρες να επαναφέρετε τα επίπεδά της στο φυσιολογικό.

Θυροξίνη (Τ4) και τριιωδοθυρονίνη (Τ3)

  • Τι κάνουν; Είναι οι βασικές ορµόνες που εκκρίνει ο θυρεοειδής αδένας και λειτουργούν ως «θερµοστάτες» του σώµατος. Επίσης παίζουν µεγάλο ρόλο στο µεταβολισµό, αλλά και στα επίπεδα ενέργειας που έχουµε καθηµερινά.
  • Γιατί διαταράσσονται; Παράγοντες όπως το χρόνιο στρες, η κακή διατροφή, οι λοιµώξεις αλλά και η κληρονοµικότητα µπορούν να προκαλέσουν ανωµαλίες στα επίπεδα αυτών των ορµονών.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: ∆ιαταραχές περιόδου (στις γυναίκες), αϋπνία, ξηρότητα στο δέρµα, βραδυκαρδία ή ταχυκαρδία, λήθαργος, κόπωση, αύξηση βάρους, µελαγχολία, δυσκοιλιότητα, κράµπες, ρίγη είναι συµπτώµατα που µπορούν να σχετιστούν µε διατάραξη των ορµονών του θυρεοειδή.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Βασικά έναν σωστό έλεγχο του θυρεοειδούς, µε µια απλή εξέταση αίµατος και έναν υπέρηχο. Κατόπιν, ο ενδοκρινολόγος, ανάλογα µε τα ευρήµατα, θα σας συστήσει τη λήψη σύνθετων ορµονών και παρακολούθηση ώστε να θέσετε τις δύο αυτές ορµόνες υπό έλεγχο.

Λεπτίνη και γκρελίνη

  • Τι κάνουν; Η λεπτίνη και η γκρελίνη έχουν αναγνωριστεί ως «οι ορµόνες της όρεξης». Λειτουργούν σαν την… Σκύλα και τη Χάρυβδη. Η λεπτίνη παράγεται στα λιπώδη κύτταρα του σώµατος και βοηθά στην καταστολή της όρεξης. Η γκρελίνη εκκρίνεται στο στοµάχι και έχει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσµα, βοηθά, δηλαδή, στην αύξηση της όρεξης.
  • Γιατί διαταράσσονται; Η αυξηµένη πρόσληψη ζάχαρης, λιπαρών και η έλλειψη ύπνου επηρεάζουν τη λειτουργία των δύο αυτών ορµονών. Η αυξηµένη πρόσληψη ζάχαρης υποσκελίζει την παραγωγή λεπτίνης, επιτρέποντας στην γκρελίνη να στέλνει ανεπιθύµητα µηνύµατα πείνας στον εγκέφαλο, ενώ στην πραγµατικότητα δεν πεινάµε.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Η αυξηµένη ή µειωµένη όρεξη και η υπερφαγία είναι συµπτώµατα ανισορροπίας της λεπτίνης και της γκρελίνης.
  • Τι µπορείτε να κάνετε; Οι αλλαγές στον τρόπο διατροφής, ο σωστός ύπνος και η άσκηση βοηθούν να έχετε υπό έλεγχο αυτές τις ορµόνες. Ειδικά για τη λεπτίνη, η πρόσληψη αρκετών πρωτεϊνών στη διατροφή, ο κατακερµατισµός των γευµάτων σε πολλά και µικρά ώστε να µην παράγεται γκρελίνη που σας κάνει να πεινάτε είναι µερικοί τρόποι να την ελέγξετε. Επιπλέον, οι επιστήµονες επισηµαίνουν ότι το άλλο άκρο, δηλαδή η αυστηρή δίαιτα µειώνει τη λεπτίνη, για το λόγο αυτό καλό είναι-πάντα στο πλαίσιο µιας ισορροπηµένης διατροφής- µία φορά την εβδοµάδα,  1 ή 2 το πολύ γεύµατα να είναι πλούσια σε θερµίδες και λιπαρά, για να ενισχυθεί η έκκριση λεπτίνης από τα λιποκύτταρα.

Σεροτονίνη

  • Τι κάνει; Είναι η ορµόνη της… ευτυχίας. Εκτός από τη διάθεση, ρυθµίζει τον ύπνο, την όρεξή µας, τη µνήµη µας και µερικές µυϊκές λειτουργίες.
  • Γιατί διαταράσσεται; Η διαταραχή παραγωγής σεροτονίνης συνήθως οφείλεται στο ότι ο εγκέφαλος απλώς σταµατάει να παράγει αρκετή ώστε να ελέγχεται η διάθεσή µας και τα επίπεδα στρες στον οργανισµό. Η υπερπαραγωγή σεροτονίνης από την άλλη µπορεί να οφείλεται είτε στη χρήση µιας κατηγορίας ναρκωτικών είτε ορισµένων φαρµάκων.

  • Συµπτώµατα διαταραχής: Τα χαµηλά επίπεδα σεροτονίνης µπορούν να προκαλέσουν κατάθλιψη. Άλλα συµπτώµατα είναι οι ηµικρανίες, η αύξηση του βάρους, οι κρίσεις πανικού, οι λιγούρες για υδατάνθρακες και η αϋπνία. Αυξηµένη παρουσία σεροτονίνης στον οργανισµό δίνει συµπτώµατα όπως ευερεθιστότητα, σύγχυση, µειωµένη λίµπιντο.
  • Τι µπορείτε να κάνετε: Ζητήστε από το γιατρό σας να ελέγξει τα επίπεδα σεροτονίνης. Σε σοβαρές περιπτώσεις χορηγούνται αντικαταθλιπτικά. Οι φυσικοί τρόποι για να βοηθήσετε στη ρύθµιση της σεροτονίνης είναι ο καλός ύπνος, η κατανάλωση τροφών µε υψηλή περιεκτικότητα σε τρυπτοφάνη (χοιρινό, αβοκάντο, γιαούρτι) και η άσκηση.

 

Διαβάστε ακόμα:

https://www.lifemagazine.gr/love-issues/

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here