Ένα µεθυστικό ταξίδι στον ελληνικό αµπελώνα, από την περίοπτη θέση του στον ελληνικό πολιτισµό και τις ξακουστές και σπάνιες αυτόχθονες ποικιλίες µας, µέχρι την καταξίωση των ελληνικών κρασιών  στο εξωτερικό. Απολαύστε το κι εσείς στην υγειά σας!

Από το Γιώργο Λ. Παπαχατζή

Οίνος, ο αγαθός Δαίμονας

Με αυτόν τον έξυπνο στοχασμό που επινόησε ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές για το «εθνικό» μας ποτό, μπορούμε να ξεκινήσουμε τη δική μας περιπλάνηση στα πολυδαίδαλα και καρπερά μονοπάτια του ελληνικού κρασιού! Το πιο διαδεδομένο ποτό της αρχαιότητας εδώ και εκατομμύρια χρόνια, παραμένει η παρηγοριά στις λύπες και στις χαρές μας, υμνωδός στις μικρές και μεγάλες στιγμές της ζωής μας, συνοδός στα κυριακάτικα οικογενειακά τραπέζια και στα επίσημα δείπνα των γιορτών, στις πάσης φύσεως κοινωνικές εκδηλώσεις των ανθρώπων, επισφράγισμα φιλίας, πάθους και έρωτα. Ναι, το ελληνικό κρασί αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του ελληνικού πολιτισμού, από αρχαιοτάτων χρόνων, συνδεδεμένο και με τη θρησκεία, για να μην αναφέρουμε και το κεφάλαιο της διατροφής, όπου αποτελεί και ένα από τα πέντε πρωτογενή στοιχεία μαζί με το νερό, το αλάτι, το λάδι και τα δημητριακά. Όμως, το ελληνικό κρασί σημαίνει και πολλά περισσότερα: είναι ένας αστείρευτος πλούτος που μας εκπλήσσει συνεχώς μέσα από τα αρχαιολογικά ευρήματα, τις γηγενείς και άγνωστες ποικιλίες του και τις πολλά υποσχόμενες εξαγωγές του.

Χίλιες και μία… ποικιλίες

Φημολογείται ότι οι γηγενείς ποικιλίες, εκ των οποίων μάλιστα πολλές από αυτές είναι στενά συνδεδεμένες με την αρχαία Ελλάδα, που ευδοκιμούν στην ελληνική γη δεν είναι ούτε 10, ούτε 20, αλλά περίπου 300 (!) στον αριθμό, με την καθεμία από αυτές να είναι «υπεύθυνη» για μια ολόκληρη γκάμα κρασιών με το καθένα να ξεχωρίζει για το χρώμα, την προσωπικότητα, την οξύτητα, τις τανίνες, το μπουκέτο αρωμάτων και την επίγευσή του. Εξίσου ξεχωριστές είναι και οι διεθνείς εκλεκτές ποικιλίες  που καλλιεργούνται συστημικά από τη δεκαετία του ’70 (δημοφιλέστερες η Chardonnay, Sauvignon Blanc, Malvasia, Trebbiano, Viogner) και  προσαρμόστηκαν επιτυχώς στο ελληνικό έδαφος. Αλλά για να μην ξεχνιόμαστε, καλό κρασί δε σημαίνει μόνο εκλεκτές ποικιλίες, αλλά και τη φιλοσοφία του οινοποιού, τους ανθρώπους του, την οινική παράδοση του τόπου, την ιστορία του οινοποιείου, όλα αυτά δηλαδή που διαμορφώνουν το λεγόμενο «τερουάρ», ακόμα και το μπουκάλι που το αγκαλιάζει, την ετικέτα που το αγγίζει, την προσωπικότητα που εκδηλώνει, τα συναισθήματα που γεννά.

Αμπελουργικές ζώνες με «χρυσές» σοδειές

Τι είναι αυτό που καθιστά τόσο χαρισματικό τον ελληνικό αμπελώνα; Μα φυσικά το προνομιακό του οικοσύστημα (κλίμα, έδαφος, ποικιλία αμπέλου) που χαρακτηρίζει ουκ ολίγες περιοχές της ελληνικής επικράτειας. Από τα βουνά μέχρι τη θάλασσα, το καλοκαίρι και το χειμώνα, είναι σχεδόν μαγική η ποικιλία του μικροκλίματος. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή νομοθεσία, τα κρασιά κατατάσσονται σε οίνους με ένδειξη Ονομασία Προέλευσης Ανωτέρας Ποιότητας (Ο.Π.Α.Π.) και με ένδειξη Ονομασία Προέλευσης Ελεγχομένη (Ο.Π.Ε.). Αμπελώνες στη χώρα μας μπορούμε να συναντήσουμε τόσο σε παραθαλάσσιες περιοχές και σε νησιά όσο και σε πλαγιές βουνών και σπανιότερα σε πεδινές. Οι πιο «δραστήριες» αμπελοοινικές περιοχές της Ελλάδας (κατά σειρά ως προς την έκτασή τους) είναι:

Πελοπόννησος (Νεμέα, Μαντινεία, Αχαΐα, Αιγιάλεια, Ηλεία, Μεσσηνία κ.α.)

Ποικιλίες: Αγιωργίτικο, Μοσχοφίλερο, Μοσχάτο (λευκό), Βολίτσα, Σουλτανίνα και Κορινθιακή (σταφίδα), Ροδίτης, Ρεφόσκο, Βοϊδομάτης, Θράψα

Κρήτη (κυρίως  Ηράκλειο, Χανιά)

Ποικιλίες: Μαντηλαριά, Κοτσιφάλι, Λιάτικο, Βηλάνα, Ρωμαίικο, Δαφνί, Θραψαθήρι

Στερεά Ελλάδα και Εύβοια (Αιτωλοακαρνανία, Φωκίδα, Φθιώτιδα, Βοιωτία, Εύβοια, Αττική)

Ποικιλίες: Σαββατιανό, Βραδυανό, Μαυρούδι Αράχωβας, Μουχτάρι, Ρητινό

Μακεδονία και Θράκη (Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη, Φλώρινα, Καβάλα, Κιλκίς, Σέρρες, Καστοριά, Πέλλα, Έβρος, Ροδόπη, Ξάνθη κ.α.)

Ποικιλίες: Αθήρι, Ασύρτικο, Ξινόμαυρο, Ροδίτης, Λημνιό, Νεγκόσκα (ή ποπόλκα Ναούσης), Cabernet Sauvignon και Franc.

Θεσσαλία (Λάρισα, Μαγνησία, Βόρειες Σποράδες, Καρδίτσα, Τρίκαλα κ.α.)

Ποικιλίες: Ξινόμαυρο, Σταυρωτό, Κρασάτο, Μαύρο Μεσενικόλα, Μοσχάτο Αμβούργου

Νησιά Ιονίου Πελάγους (Κέρκυρα, Λευκάδα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος κ.α.)

Ποικιλίες: Μαυροδάφνη, Ρομπόλα, Μοσχάτο (λευκό), Βερτζαμί, Γουστολίδι, Κοντοκλάδι

Νησιά Αιγαίου Πελάγους (π.χ. Σαντορίνη, Σάμος, Χίος, Πάρος, Ικαρία, Λέσβος, Λήμνος κ.α.)

Ποικιλίες: Ασύρτικο, Αϊδάνι, Μαντηλαριά, Λιμνιό, Μοχάτο Αλεξανδρείας, Γαϊδουριά

Δωδεκάνησα (π.χ. Ρόδος, Κως κ.α.)

Ποικιλία: Μαντηλαριά, Μοσχάτο (λευκό και τράνι), Αθήρι

Ήπειρος (Ζίτσα, Μέτσοβο, Βόρεια Τζουμέρκα κ.α.)

Ποικιλία: Βλάχικο, Ντεμπίνα, Cabernet Sauvignon