Σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας (Π.Ο.Υ.), τουλάχιστον το 1/3 των περιπτώσεων καρκίνου µπορούν να προληφθούν, για το λόγο αυτό και καλεί τα κράτη να οργανώσουν µακροπρόθεσµες στρατηγικές για τον έλεγχό του. Ως σηµαντικοί τοµείς πρόληψης ορίζονται οι εξής:

• Κάπνισµα

Είναι η αιτία που προκαλεί τους περισσότερους θανάτους από καρκίνο παγκοσµίως, η αιτία για τα περισσότερα είδη καρκίνου, αλλά και ένας από τους παράγοντες κινδύνου που µπορεί να ελεγχθεί αφού η αποφυγή ή η διακοπή του καπνίσµατος ρίχνει τις πιθανότητες να νοσήσει κάποιος εξαιτίας του. Πολύ σηµαντικό κίνδυνο διατρέχουν και οι παθητικοί καπνιστές, για το λόγο αυτό είναι εξαιρετικής σηµασίας τα κράτη να λαµβάνουν µέριµνα για το κάπνισµα σε δηµόσιους χώρους.

• Φυσική δραστηριότητα, διατροφή και βάρος

Η παχυσαρκία, η κατανάλωση κόκκινου κρέατος, η έλλειψη σωµατικής άσκησης και η ελλιπής διατροφή σε φρούτα και λαχανικά συµβάλλει στην εµφάνιση πολλών καρκίνων και για το λόγο αυτό ο Π.Ο.Υ. συστήνει αλλαγή διατροφικών συνηθειών και υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής.

• Αλκοόλ

Η συστηµατική και βαριά χρήση αλκοόλ θεωρείται υπεύθυνη για αρκετές µορφές καρκίνου, όπως της στοµατικής κοιλότητας, του ήπατος, του µαστού κ.λπ. ειδικά εάν συνδυάζεται µε κάπνισµα. Για το λόγο αυτό ο Π.Ο.Υ. εφιστά την προσοχή στα κράτη σχετικά µε το ζήτηµα αυτό.

• Λοιµώξεις

6% των θανάτων από καρκίνο στα ανεπτυγµένα κράτη οφείλονται σε λοιµώξεις όπως της ηπατίτιδας Β και C και του HPV που προκαλεί καρκίνο στον τράχηλο. Επίσης, ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού αυξάνει τις πιθανότητες για καρκίνο του στοµάχου. Ο εµβολιασµός είναι η καλύτερη πρόληψη στις περιπτώσεις αυτές.

• Έκθεση σε καρκινογόνα λόγω επαγγέλµατος

Υπάρχουν επαγγέλµατα µε πολύ υψηλό ρίσκο καρκίνου εξαιτίας των ουσιών στις οποίες εκτίθενται οι εργαζόµενοι. Για παράδειγµα, οι εργάτες σε δεξαµενές στα ναυπηγεία, οι εργάτες σε ορυχεία κ.ο.κ. που το επάγγελµά τους απαιτεί καθηµερινή επαφή µε ουσίες που είναι καρκινογόνες παρουσιάζουν µεγάλα ποσοστά καρκίνων, όπως των πνευµόνων ή λευχαιµίες.

• Ακτινοβολία

Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι καρκινογόνα για τους ανθρώπους. Τέτοια ακτινοβολία, όµως, υπάρχει µόνο σε περιοχές που βοµβαρδίστηκαν µε ατοµική βόµβα ή κοντά σε πυρηνικούς σταθµούς. Μια άλλη επικίνδυνη ακτινοβολία για την εµφάνιση δερµατικών καρκίνων είναι η UV που προέρχεται είτε από τον ήλιο είτε από τη χρήση σολάριουµ. Για το λόγο αυτό ο Π.Ο.Υ. συνιστά την αποφυγή της ηλιοθεραπείας και τη συστηµατική χρήση αντηλιακού.

• Περιβαλλοντική µόλυνση

Περίπου 1-4% των καρκίνων προέρχεται από την έκθεσή µας σε καρκινογόνα χηµικά που βρίσκονται στο νερό, στον αέρα, στο έδαφος ή µέσα στο σπίτι. Αυτοί οι καρκίνοι εµφανίζονται κατά κύριο λόγο σε υποανάπτυκτες χώρες όπου το δίκτυο ύδρευσης δεν είναι ελεγχόµενο ή σε περιοχές µε µεγάλη χρήση κάρβουνου ως µέσου θέρµανσης.

Υπάρχουν προληπτικές εξετάσεις;

Για έναν φυσιολογικό άνθρωπο, χωρίς κάποιο ιδιαίτερο ιστορικό καρκίνου, προληπτικές θεωρούνται µόνο οι εξετάσεις που αφορούν τον καρκίνο του µαστού, του τραχήλου και του παχέος εντέρου, αλλά και για τους καπνιστές οι εξετάσεις των πνευµόνων. Συγκεκριµένα, στις υγιείς γυναίκες συνιστάται να επαναλαµβάνουν τακτικά τη µαστογραφία και το τεστ ΠΑΠ ως µέσα πρόληψης του καρκίνου, ενώ κολονοσκόπηση συστήνεται να κάνουν οι άντρες άνω των 50 για τον καρκίνο του παχέος εντέρου.

Επιπλέον, καπνιστές µε βαρύ ιστορικό καπνίσµατος που καπνίζουν ή έχουν διακόψει για 15 χρόνια και είναι µεταξύ 55 και 80 ετών συστήνεται να κάνουν µια ψηφιακή τοµογραφία των πνευµόνων µία φορά το χρόνο. Εξυπακούεται ότι άτοµα µε οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή άτοµα που ανήκουν σε οµάδες υψηλού ρίσκου πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες του γιατρού τους σχετικά µε τις εξετάσεις που χρειάζεται να κάνουν προληπτικά.

Για όλες τις άλλες µορφές καρκίνου, δεν υπάρχει κάποια σταθερή οδηγία που να ορίζει προληπτικές εξετάσεις που να µπορούν να εντοπίσουν τον καρκίνο σε πρώιµο στάδιο. Τις οδηγίες αυτές δίνει το Αµερικανικό Κέντρο Πρόληψης Ασθενειών και φυσικά, µπορεί να διαφοροποιούνται ανά κράτος.