Υπογονιμότητα: Τι την προκαλεί;

Αν εσείς και ο σύντροφός σας δυσκολεύεστε να αποκτήσετε παιδί, δεν είστε οι µόνοι. Το 10-15% των ζευγαριών στις ανεπτυγµένες χώρες είναι υπογόνιµα. Ο εξειδικευµένος στην υπογονιµότητα µαιευτήρας-γυναικολόγος Θεοφάνης Σ. Στάθης «χαρτογραφεί» την ανδρική και γυναικεία υπογονιµότητα και ρίχνει φως στα αίτιά της.

Ως υπογονιµότητα ορίζεται η αδυναµία επίτευξης εγκυµοσύνης έπειτα από 1 χρόνο τακτικών σεξουαλικών επαφών (περίπου 1-2 σεξουαλικές επαφές ανά εβδοµάδα), χωρίς χρήση καµίας αντισυλληπτικής µεθόδου, µε δεδοµένο πως η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών. Σε περίπτωση που η γυναίκα είναι µεγαλύτερη των 35 ετών, το χρονικό διάστηµα περιορίζεται στους 6 µήνες. Όπως είναι προφανές, η γονιµότητα ενός ζευγαριού είναι συνδυασµός της γονιµότητας της γυναίκας και της γονιµότητας του άνδρα. Υπογονιµότητα µπορεί να προκύψει είτε από έναν παράγοντα που σχετίζεται µε τη γυναίκα είτε από ανδρικό παράγοντα, είτε από συνδυασµό διαφορετικών παραγόντων οι οποίοι δυσχεραίνουν την επίτευξη εγκυµοσύνης. Αδρά, περίπου στο 80% των περιπτώσεων υπογονιµότητας ο αιτιολογικός παράγοντας εντοπίζεται µοιρασµένα είτε στον άνδρα είτε στη γυναίκα, ενώ στο υπόλοιπο 15-20% των περιπτώσεων ανευρίσκεται και στις  δύο πλευρές ή και καθόλου (η λεγόµενη «ανεξήγητη υπογονιµότητα»).

Συμπτώματα

Το κύριο σύµπτωµα της υπογονιµότητας είναι η αδυναµία επίτευξης εγκυµοσύνης. Είναι πιθανό να µην συνυπάρχουν άλλα προφανή συµπτώµατα. Κάποιες φορές µια υπογόνιµη γυναίκα µπορεί να έχει διαταραχές στην περίοδό της ή και καθόλου περίοδο. Σπάνια, ένας υπογόνιµος άνδρας µπορεί να έχει συµπτώµατα λόγω διαταραχής ορµονών, όπως αλλαγές στην αύξηση της τριχοφυίας του ή σεξουαλικές διαταραχές. Τα περισσότερα ζευγάρια θα καταφέρουν τελικά να «συλλάβουν» µε ή χωρίς θεραπεία.

Τα αίτια της υπογονιµότητας

Όλα τα βήµατα, από την ωοθυλακιορρηξία έως και τη γονιµοποίηση, πρέπει να γίνουν σωστά, ώστε να επιτευχθεί εγκυµοσύνη. Κάποιες φορές τα προβλήµατα που προκαλούν υπογονιµότητα στο ζευγάρι είναι παρόντα κατά τη γέννηση (π.χ. ανατοµικές ανωµαλίες), ενώ κάποια άλλα αναπτύσσονται αργότερα στη ζωή. Τα βασικά αίτια που προκαλούν υπογονιµότητα σε άνδρες και γυναίκες µπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

Αίτια ανδρικής υπογονιµότητας («ανδρικός παράγοντας»)

Μπορεί να περιλαµβάνουν:

  1. Μη φυσιολογική παραγωγή σπέρµατος ή διαταραχή της λειτουργικότητάς του εξαιτίας κρυψορχίας, γενετικών διαταραχών, προβληµάτων υγείας όπως σακχαρώδης διαβήτης ή φλεγµονές (π.χ. χλαµύδια, γονόρροια, παρωτίτιδα, HIV). ∆ιάταση των φλεβών των όρχεων («κιρσοκήλη») µπορεί επίσης να επηρεάσει την ποιότητα του σπέρµατος.
  2. Προβλήµατα κατά τη «µεταφορά» του σπέρµατος λόγω σεξουαλικών διαταραχών, όπως πρόωρη εκσπερµάτιση. Συγκεκριµένα γενετικά νοσήµατα όπως κυστική ίνωση, δοµικές ανωµαλίες, π.χ. απόφραξη στον ένα όρχι. Κάκωση ή τραυµατισµός των αναπαραγωγικών οργάνων.
  3. Υπερέκθεση σε συγκεκριµένους περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως εντοµοκτόνα ή άλλα χηµικά και ακτινοβολία. Κάπνισµα, κατανάλωση αλκοόλ, χρήση µαριχουάνας ή λήψη άλλων φαρµάκων όπως συγκεκριµένα αντιβιοτικά, αντιυπερτασικά, αναβολικά στεροειδή και άλλα µπορούν επίσης να επηρεάσουν τη γονιµότητα. Συχνή έκθεση σε αυξηµένη θερµότητα, όπως σε σάουνα ή θερµά λουτρά ανεβάζουν τη βασική θερµοκρασία του σώµατος και µπορεί να επηρεάσουν την παραγωγή σπέρµατος.
  4. Βλάβη σχετιζόµενη µε καρκίνο και τη θεραπεία αυτού, συµπεριλαµβανοµένης της ακτινοβολίας και της χηµειοθεραπείας. Η θεραπεία κατά του καρκίνου µπορεί να επηρεάσει την παραγωγή σπέρµατος σε ενίοτε σηµαντικό βαθµό.

Αίτια γυναικείας υπογονιµότητας («γυναικείος παράγοντας»)

Μπορεί να περιλαµβάνουν:

  1. ∆ιαταραχές ωοθυλακιορρηξίας, οι οποίες επηρεάζουν την απελευθέρωση των ωαρίων από τις ωοθήκες. Αυτές περιλαµβάνουν ορµονικές διαταραχές όπως το σύνδροµο πολυκυστικών ωοθηκών. Η υπερπρολακτιναιµία, µία κατάσταση κατά την οποία έχετε πολύ αυξηµένη προλακτίνη (η ορµόνη που προκαλεί την παραγωγή γάλακτος κατά τη λοχεία) επηρεάζει, επίσης, ως ένα βαθµό την ωορρηξία. Είτε η αυξηµένη έκκριση θυρεοειδικών ορµονών («υπερθυρεοειδισµός») είτε η µειωµένη («υποθυρεοειδισµός») µπορούν να επιδράσουν στον καταµήνιο κύκλο και να προκαλέσουν υπογονιµότητα. Άλλα αίτια είναι: υπερβολική σωµατική άσκηση, διατροφικές διαταραχές, τραυµατισµοί ή όγκοι.
  2. Ανωµαλίες της µήτρας ή του τραχήλου, όπως ανωµαλίες του τραχηλικού στοµίου, πολύποδες µήτρας ή ανωµαλίες του σχήµατος της µήτρας. Καλοήθεις όγκοι του σώµατος της µήτρας (ινοµυώµατα µήτρας) µπορούν σπάνια να προκαλέσουν υπογονιµότητα «µπλοκάροντας» τις σάλπιγγες. Συχνότερα, τα ινοµυώµατα επηρεάζουν την εµφύτευση του γονιµοποιηµένου ωαρίου.
  3. ∆ιαταραχή ή απόφραξη της σάλπιγγας, που προκαλείται συχνά από φλεγµονή της σάλπιγγας («σαλπιγγίτιδα»). Αυτή µπορεί να προκύψει απο φλεγµονώδη νόσο της πυέλου, η οποία συχνά προκαλείται από σεξουαλικώς µεταδιδόµενα νοσήµατα, ενδοµητρίωση ή συµφύσεις.

  1. Ενδοµητρίωση, η οποία προκύπτει όταν ενδοµητρικός ιστός αναπτύσσεται εκτός µήτρας και µπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των ωοθηκών, της µήτρας και των σαλπίγγων.
  2. Πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια (η λεγόµενη «πρόωρη εµµηνόπαυση»): Είναι η κατάσταση κατά την οποία οι ωοθήκες παύουν να λειτουργούν και η περίοδος σταµατά πριν τα 40 έτη. Αν και τα αίτια παραµένουν συχνά άγνωστα, συγκεκριµένοι παράγοντες σχετίζονται µε πρόωρη εµµηνόπαυση όπως νοσήµατα του ανοσοποιητικού, κάποια γενετικά νοσήµατα π.χ. σύνδροµο Turner ή φορείς του συνδρόµου του «εύθραυστου Χ» (“Fragile X syndrome”), ακτινοθεραπεία ή χηµειοθεραπεία και κάπνισµα.
  3. Πυελικές συµφύσεις, δηλαδή «δεσµίδες» ουλώδη ιστού οι οποίες αναπτύσσονται γύρω από τα όργανα έπειτα από πυελικές φλεγµονές, σκωληκοειδίτιδα, χειρουργική επέµβαση στην κοιλιά ή την πύελο.
  4. Καρκίνος και η θεραπεία του. Συγκεκριµένες κακοήθειες και ειδικά οι κακοήθειες του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήµατος, συχνά επηρεάζουν σηµαντικά τη γονιµότητα.
  5. Άλλες καταστάσεις. Ιατρικές καταστάσεις σχετιζόµενες µε καθυστερηµένη εµµηναρχή ή απουσία περιόδου («αµηνόρροια»), όπως κοιλιοκάκη, κακώς ρυθµισµένος σακχαρώδης διαβήτης και κάποια αυτοάνοσα νοσήµατα π.χ. συστηµατικός ερυθηµατώδης λύκος, µπορούν να επηρεάσουν τη γονιµότητα µιας γυναίκας. Γενετικές ανωµαλίες είναι επίσης πιθανό να κάνουν µια σύλληψη και κατ’ επέκταση µία εγκυµοσύνη λιγότερο πιθανή.

Πότε να επισκεφτώ έναν ειδικό

Αν είστε γυναίκα και:

  • είστε 35-40 ετών και  προσπαθείτε να εγκυµο- νήσετε εδώ και 6 µήνες ή και περισσότερο
  • είστε άνω των 40 ετών
  • έχετε διαταραχές περιόδου ή δε βλέπετε καθόλου περίοδο
  • πονάτε κατά την περίοδο («δυσµηνόρροια»)
  • πονάτε κατά τη σεξουαλική επαφή («δυσπαρευνία»)
  • έχετε γνωστά προβλήµατα γονιµότητας
  • έχετε διαγνωστεί µε ενδοµητρίωση ή φλεγµονώδη νόσο της πυέλου
  • έχετε πολλαπλές αποβολές
  • έχετε υποβληθεί σε θεραπεία για κακοήθεια

Αν είστε άνδρας και:

  • έχετε µικρό όγκο σπέρµατος ή άλλα προβλήµατα µε το σπέρµα
  • έχετε ιστορικό µε προβλήµατα σε όρχεις, προστάτη ή σεξουαλικές διαταραχές
  • έχετε υποβληθεί σε θεραπεία για κακοήθεια
  • έχετε όρχεις οι οποίοι είναι µικροί σε µέγεθος ή τους αισθάνεστε διογκωµένους ή/και επώδυνους εντός του οσχέου («κιρσοκήλη»)
  • υπάρχουν άλλα άτοµα στην οικογένειά σας µε προβλήµατα γονιµότητας

Θεοφάνης Σ. Στάθης, Μαιευτήρας-Γυναικολόγος-Χειρουργός Αναπαραγωγής Εξειδίκευση στην Υπογονιµότητα & Υποβοηθούµενη Αναπαραγωγή στην Πανεπιστηµιακή Κλινική του Lübeck, Γερµανία
Εµµ. Μπενάκη 69Α, Αθήνα, Τηλ.: Ιατρείου: 210 3818574, Κιν.: 6974840828, e-mail: fan_stathis@hotmail.com, www.theofanisstathis.com

 

 

Διαβάστε επίσης:

Πώς θα αποφύγουμε τις παγίδες και θα διαλέξουμε τον σωστό γιατρό για μια αισθητική επέμβαση;

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here