Δύο μεγάλοι Έλληνες επιστήμονες στους οποίους η ιατρική οφείλει πολλά μιλούν στο Life Magazine για τις ανακαλύψεις τους και τα σχέδιά τους!
Αμαλία Αγγελή: Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Βιοϊατρικής Μηχανικής Τμήμα Χημικών Μηχανικών Πολυτεχνική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Κυρία Αγγελή, ως πρώην καθηγήτρια του Τµήµατος Χηµείας στο Πανεπιστηµίου του Leeds, προχωρήσατε στην εφεύρεση µιας ουσίας που βάζει τέλος στα σφραγίσµατα. Μιλήστε µου λίγο γι’ αυτό…
Πολλές εφευρέσεις ξεκινούν από µια τυχαία ανακάλυψη. Έτσι έγινε και στην περίπτωση αυτή. Ξεκίνησε από µια τυχαία ανακάλυψη που έγινε κατά τη διάρκεια της ∆ιδακτορικής µου ∆ιατριβής. Η αρχική παρατήρηση ήταν ένα µη αναµενόµενο αποτέλεσµα, που µας ενοχλούσε, γιατί µας χαλούσε το χρονοδιάγραµµα του ερευνητικού προγράµµατος που ακολουθούσα. Λίγο έλειψε να το πετάξω στον κάδο µε τα εργαστηριακά απόβλητα. Αλλά όταν το σκεφτήκαµε πιο σφαιρικά, άρχισαν να γίνονται αντιληπτικές οι πιθανές επιπτώσεις και η πιθανή χρησιµότητα της συγκεκριµένης ανακάλυψης. Πρόκειται για ουσίες σε µορφή νανοσωµατιδίων, που προκαλούν αναγέννηση της αδαµαντίνης του δοντιού, οπότε µπορούν να χρησιµοποιηθούν για την καταπολέµηση της τερηδόνας πρώιµου σταδίου. Παραχωρήσαµε άδεια χρήσης σε φαρµακευτική εταιρεία, η οποία ανέλαβε την εµπορική εκµετάλλευση του προϊόντος. Η περίπτωση αυτή είναι ένα ακόµη παράδειγµα της ανάγκης για ανοιχτό µυαλό και δηµιουργική προσέγγιση από όσους επιστήµονες ασχολούνται µε την έρευνα.
Σε ποιες χώρες εφαρµόζεται;
Εφαρµόζεται σε χώρες της Βόρειας Ευρώπης, καθώς επίσης και της Αµερικής.
Να το περιµένουµε και στην Ελλάδα;
Κάποια στιγµή, ναι.
Στην παρούσα φάση, που είστε αναπληρώτρια καθηγήτρια στο τµήµα Χηµικών Μηχανικών του ΑΠΘ, τι έρευνα έχετε βάλει στο «µικροσκόπιό» σας;
Στην παρούσα φάση ολοκληρώνουµε µια αρκετά µεγάλη ερευνητική δραστηριότητα πάνω στην οστεοαρθρίτιδα. Τα αποτελέσµατά µας είναι αντίθετα των αναµενόµενων και πιστεύω ότι έχουν σηµαντικές επιπτώσεις. Θα τα ανακοινώσουµε σύντοµα.
Τι είναι αυτό που σας γοητεύει σε αυτή την επιστήµη;
Έχω αρχίσει να αντιλαµβάνοµαι ότι οι ίδιοι νόµοι που διέπουν τα επιστηµονικά φαινόµενα που µελετούµε, διέπουν και την καθηµερινότητά µας και την ψυχολογία µας, είναι δηλαδή γενικοί νόµοι της φύσης. Σε πρακτικό επίπεδο, είναι συναρπαστικό να συναναστρέφοµαι και να συνεργάζοµαι µε πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους από όλο τον κόσµο.
Η µεγαλύτερη εφεύρεση που θα θέλατε να φέρετε στην επιστηµονική κοινότητα;
H πλήρης αντιµετώπιση του καρκίνου.
Η νανοτεχνολογία φαίνεται ότι θα αποτελέσει το «άγιο δισκοπότηρο» της επιστηµονικής κοινότητας. Να περιµένουµε και άλλα θαύµατά της;
Όλες οι βιολογικές οντότητες, συµπεριλαµβανοµένου και του ανθρώπινου σώµατος, αποτελούνται εξ’ ολοκλήρου από φυσικές νανοδοµές. Αν µάθουµε να «µιλούµε» τη γλώσσα της Βιολογίας, ανοίγουν προοπτικές οι οποίες παλαιότερα ήταν αδιανόητες.
Δημήτρης Γραμματόπουλος: Καθηγητής Μοριακής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Warwick, Διευθυντής Τμήματος Κλινικής Βιοχημείας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Coventry και Warwickshire.
Το όνοµά σας έκανε περήφανη τη χώρα µας στο εξωτερικό αφού µε την επιστηµονική σας οµάδα φέρατε στο φως µια έρευνα που ανοίγει το δρόµο σε ό,τι αφορά την πρόληψη της επιλόχειας κατάθλιψης. Μιλήστε µου λίγο για αυτό.
Καταρχάς σας ευχαριστώ για την εισαγωγή. ∆ιάφορες µορφές ήπιας κατάθλιψης και εναλλαγές της διάθεσης όπως κατήφεια, θλίψη, δυσκολία στον ύπνο, ευερεθιστότητα, προβλήµατα συγκέντρωσης είναι γενικά, κοινά χαρακτηριστικά στις νέες µητέρες. Αντίθετα, κλινικά σηµαντικές µορφές κατάθλιψης µπορεί να επηρεάσουν γυναίκες κατά τη διάρκεια της εγκυµοσύνης ή µετά τον τοκετό (επιλόχεια κατάθλιψη). Στις δυτικές κοινωνίες το ποσοστό εµφάνισης επιλόχειας κατάθλιψης είναι περίπου 15 µε 20%. Η επιλόχεια κατάθλιψη µπορεί να επηρεάσει την ικανότητα της νέας µητέρας να φροντίσει το παιδί της και να υποστηρίξει τη διανοητική και κοινωνική του ανάπτυξη. Προς το παρόν δεν υπάρχει ένα αποτελεσµατικό πρόγραµµα ανίχνευσης και εντοπισµού προδικαστικών παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο εµφάνισης της ασθένειας, το οποίο αποτελεί ένα πολύ σηµαντικό πρόβληµα στην αντιµετώπιση της ασθένειας και των επιπλοκών της. Υπάρχουν ερευνητικές ενδείξεις ότι ορισµένες γυναίκες εµφανίζουν µια γενετική προδιάθεση για την εµφάνιση της νόσου.
Πόσο µακριά είµαστε από ένα τέτοιο τεστ;
Στην παρούσα περίοδο, η ερευνητική προσπάθεια εστιάζεται στο να καταλάβουµε τους παθογόνους µηχανισµούς και να εντοπίσουµε διάφορους γενετικούς και βιοχηµικούς δείκτες που θα οδηγήσουν στον σχεδιασµό ενός αξιόπιστου προγράµµατος προσυµπτωµατικού ελέγχου για τον συστηµατικό και έγκαιρο εντοπισµό γυναικών µε αυξηµένο κίνδυνο για την εµφάνιση της ασθένειας, έτσι ώστε να επιτευχθεί η έγκαιρη πρόληψη, η αποφυγή των συµπτωµάτων και η χορήγηση της κατάλληλης θεραπείας. Το εγχείρηµα αυτό δεν είναι εύκολο λόγω της ανοµοιοµορφίας και πολυπαραγοντικής αιτιολογίας της επιλόχειας κατάθλιψης. Πιστεύω ότι η εντατικοποίηση των ερευνητικών προσπαθειών παράλληλα µε την αύξηση του ενδιαφέροντος από τους αρµόδιους φορείς και την κατάλληλη χρηµατοδότηση θα επιταχύνει την επίτευξη του στόχου αυτού.
Ποια είναι τα «ένοχα» γονίδια που ευθύνονται για την επιλόχεια κατάθλιψη;
Μέχρι σήµερα µια σειρά από υποψήφια γονίδια έχουν ερευνηθεί ως υποψήφιοι δείκτες γενετικής προδιάθεσης σε πολλές γυναίκες, αρκετά µε ελπιδοφόρα αποτελέσµατα. Η δική µας έρευνα έχει επικεντρωθεί σε γονίδια τα οποία επηρεάζουν τη λειτουργία και δραστικότητα του ενδοκρινή άξονα «Υποθάλαµος Υπόφυση Επινεφρίδια (ΥΥΕ)», ο οποίος ελέγχει τους µηχανισµούς απόκρισης στο στρες. Ο άξονας αυτός εµφανίζεται ως ένας από τους βασικούς παθογόνους µηχανισµούς της ασθένειας. Σύµφωνα µε την ερευνητική υπόθεση που διατυπώθηκε παλαιότερα από τον καθ. κ. Γ. Χρουσό και την οµάδα του, σε ένα σηµαντικό ποσοστό γυναικών, µεταβολές στο µητρικό ορµονικό περιβάλλον κατά τη διάρκεια της κύησης και µετά τον τοκετό µε την αποµάκρυνση του πλακούντα προκαλούν ανισορροπία της δραστικότητας του άξονα ΥΥΕ, δυσπροσαρµοστικότητα και ευπάθεια σε διάφορα στρεσογόνα ερεθίσµατα.
Η εν λόγω διαταραχή «αγαπά» ένα συγκεκριµένο τύπο γυναικών;
Μια σειρά από εµπεριστατωµένες κλινικές µελέτες έχουν αναδείξει τους πιο ισχυρούς παράγοντες κίνδυνου, οι οποίοι µπορεί να διαχωριστούν σε παράγοντες προδιάθεσης και συµπεριφοράς καθώς επίσης ψυχοκοινωνικοί και περιβαλλοντολογικοί. Στην πρώτη κατηγορία παραγόντων ανήκουν το οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης ή και επιλόχειας κατάθλιψης, προηγούµενες κυήσεις που παρουσιάστηκε επιλόχεια κατάθλιψη. Άλλοι ψυχοκοινωνικοί και παράγοντες συµπεριφοράς είναι στρες και άγχος, ιδίως κατά τη διάρκεια της κύησης, τοκετός µε επιπλοκές, χαµηλά επίπεδα µόρφωσης και βιοτικού επιπέδου, έλλειψη υποστήριξης από την οικογένεια, και γενικά µη υγιής τρόπος διαβίωσης (κατανάλωση αλκοόλ, κάπνισµα).
Ενώ πολλές µητέρες ανησυχούν για την επιλόχεια κατάθλιψη, οι περισσότερες δεν πάνε στον γιατρό. Φοβούνται το κοινωνικό στίγµα;
Αυτό είναι σωστό και αναδεικνύει ένα πολύ σηµαντικό πρόβληµα. Γενικώς αναγνωρίζεται ότι το υπάρχον µοντέλο εντοπισµού των γυναικών που πάσχουν από επιλόχεια κατάθλιψη είναι ανεπαρκές και όχι καλά οργανωµένο και πολλές περιπτώσεις αναγνωρίζονται µε εντελώς τυχαίο τρόπο. Το κοινωνικό στίγµα είναι πολύ σηµαντικό εµπόδιο στο να κάνει η ασθενής το πρώτο βήµα και οδηγεί πάρα πολλές γυναίκες να νιώθουν ενοχές και να υποφέρουν σιωπηλά χωρίς να αναζητήσουν βοήθεια.
Στις δυσκολίες που περνάτε στο εξωτερικό ποια ελληνική ανάµνηση είναι το «αποκούµπι» σας;
Είµαι τυχερός γιατί οι συγγενείς και φίλοι που άφησα πίσω ποτέ δεν µε ξέχασαν. Η Ελλάδα είναι βαθιά ριζωµένη σε όλους τους Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό, ανεξάρτητα από το αν περνάνε δύσκολα ή όχι. Εµείς και λόγω οικογενειακών και εργασιακών συνθηκών είχαµε πολύ συχνή επαφή µε την πατρίδα. Σηµαντικός παράγοντας είναι ότι η γυναίκα µου επίσης είναι Ελληνίδα. Τα τελευταία χρόνια βοηθάει επίσης το διαδίκτυο και τα ηλεκτρονικά µέσα επικοινωνίας. Προσωπικά αυτό που δεν εγκατέλειψα ποτέ είναι η καλή ελληνική µουσική.
