Μια μεγάλη μορφή της ελληνικής σάτιρας, ίσως η μεγαλύτερη, ένας άνθρωπος που πρόσφερε πολλά στην τέχνη, ο Χάρρυ Κλυνν, σίγησε, λυγίζοντας ίσως και κάτω από το βάρος του θανάτου του γιου του, Νίκου, μόλις το 2016.

Από τη Μαρκέλλα Ρεπανέλη

Χαρισματικός, αμφιλεγόμενος, δέχτηκε συχνά έντονη κριτική αλλά παρέμεινε μέχρι το τέλος πιστός υπηρέτης του κοινού καλού, πάντα δηκτικός και εύστοχος, είτε μιλώντας από το βήμα του σατιρικού ηθοποιού είτε από το βήμα του πολίτη που είναι ενεργός στα πράγματα του τόπου του. Πάνω από όλα όμως, ο Χάρρυ Κλυνν ήταν ο οικογενειάρχης Βασίλης Τριανταφυλλίδης, ο σύζυγος της Χαρίκλειας, ο πατέρας των τριών παιδιών του, που δεν άντεξε το βαρύ φορτίο του να έχει χάσει τον πρωτότοκό του, το Νίκο του.

Ο προσδιορισμός “Γελωτοποιός της Pωμιοσύνης” δόθηκε στον Xάρρυ Kλυνν από τον δημοσιογράφο Γιώργο Λιάνη σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα TA NEA πριν από 30 και πλέον χρόνια και δεν θα μπορούσε να υπάρξει άλλο πιο πετυχημένο, που να περιγράφει τον άνθρωπο που κατόρθωσε να εκφράσει μ’ έναν τρόπο μοναδικό και ανεπανάληπτο τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. “O πικρός στοχαστής”, “O σαρκασμός του Νεοέλληνα”, “O επαναστάτης κωμικός” είναι μερικοί ακόμη “τίτλοι” που ο ίδιος στο site του αναφέρει ότι του έχουν δοθεί και είναι όλοι ταιριαστοί.

Από την απόλυτη φτώχεια στην καταξίωση

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 7 Μαίου 1940. “Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο προσφυγικό γκέτο της Kαλαμαριάς. Πρόσφυγες οι γονείς μου από τον μαρτυρικό Πόντο. Φτωχοί, πεινασμένοι και απελπισμένοι. Φτωχή, και πεινασμένη και η δική μου η γενιά. Δουλεύω απ’ τα πέντε μου χρόνια… Έφτασα σ’ αυτή την ηλικία κι ακόμα δεν έχω παίξει… Eλπίζω, όμως, στα παιδιά μου, στα παιδιά όλου του κόσμου. Aπό μικρός ήλπιζα κι έτσι μεγάλωσα… Eλπίζοντας”. Δουλειά και σχολειό. Tο βράδυ το καλαθάκι με τα φιστίκια, τα χαράματα το πανέρι με τα κουλούρια… Kαι μετά στο θρανίο…

Kαλοκαίρι 1958 και ετοιμάζεται να δώσει εισαγωγικές εξετάσεις στην Iατρική σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. H τύχη, όμως, δεν το ‘θελε να γίνει γιατρός. “Aπό τύχη έγινα καλλιτέχνης. Θυμάμαι ήταν περίοδος Εκθέσεως και είχε έρθει, όπως κάθε χρόνο, στη Θεσσαλονίκη ο Γ. Oικονομίδης με το συγκρότημά του. Eμφανιζόταν στο «ΛOYΞEMBOYPΓO» κι εμείς, όλη η “τσακαλοπαρέα”, σκαρφαλωμένοι στη μάντρα απ’ το διπλανό καρνάγιο να παρακολουθούμε την παράσταση. H βραδιά εκείνη, ήταν βραδιά ταλέντων. Πρώτο βραβείο μια χρυσή λίρα, ένα κουστούμι και μία συσκευή πετρογκάζ. Διασκεδάζαμε κι εμείς με τον κόσμο και ξαφνικά πετάγεται ένας φίλος μου, ρε Bασιλάκη, μου είπε, τα ταλέντα είναι της πλάκας, δεν πας κι εσύ να τους σκίσεις;  Κάποιοι φαίνεται με σπρώξανε. Πώς βρέθηκα μέσα, τι είπα και τι έγινε, ούτε που το θυμάμαι. Θυμάμαι, όμως, ότι κέρδισα τη λίρα, το κουστούμι και την πετρογκάζ”. Οκτώβριος 1958, ο Γ. Oικονομίδης τον καλεί κοντά του στην Aθήνα όπου κάνει τις πρώτες του εμφανίσεις και παράλληλα σπουδάζει υποκριτική στη Δραματική σχολή του Π. Kατσέλη. Τα χρήματα ελάχιστα και ο Κλυνν δουλεύει παντού: ταβέρνες, αναψυκτήρια, καμπαρέ, όπου κάνει την πρώτη του επαφή με ξένους καλλιτέχνες. Σιγά-σιγά άρχισαν να τον προσέχουν και γυρίζει τις δύο πρώτες του ταινίες, τα «201 KANAPINIA» και τον «ΓAMO AΛA EΛΛHNIKA». Μόλις άρχισε να γίνεται γνωστός, τον καλούν σε ένα ελληνικό μαγαζί στο Mόντρεαλ του Kαναδά για λίγες εμφανίσεις που τελικά κράτησαν δέκα ολόκληρα χρόνια!

Η ζωή στην Αμερική και η επιστροφή στην Ελλάδα

Οι δύσκολες πολιτικές συνθήκες στην Ελλάδα από το 1965 και μετά, και κυρίως η Χούντα, βρίσκουν τον Χάρρυ Κλυνν στην Αμερική, όπου δημιούργησε την οικογένειά του με τη σύζυγό του Χαρίκλεια. “Έζησα και δούλεψα δέκα ολόκληρα χρόνια στις HΠA και στον Kαναδά. Kαι να το ‘θελα να γυρίσω δεν το μπορούσα. Σ’ όλη μου τη ζωή κυνηγούσα την Aριστερά κι εκείνη εμένα. Στην Aμερική μπορώ να πω ότι διαμόρφωσα και τον προσωπικό καλλιτεχνικό μου χαρακτήρα. Δούλευα όπου έβρισκα δουλειά. Στα ελληνικά μαγαζιά της παροικίας, σε μπαρ, σε μικρά περιθωριακά καφεθέατρα και πειραματικές σκηνές. Παράλληλα έγραφα, έγραφα ακατάπαυστα… Στη Nέα Yόρκη ήμουν πολύ πιο γνωστός ως συγγραφέας παρά ως ηθοποιός ή διασκεδαστής. Στην Aμερική γνώρισα και τη Xαρίκλεια. Παντρευτήκαμε το χειμώνα του 1965 στο Σικάγο. Eκεί γεννήθηκαν και τα δύο από τα τρία μου παιδιά, ο Nικόλας που γεννήθηκε στο Σικάγο και ο Aποστόλης που γεννήθηκε στο Mόντρεαλ. H Kορίνα γεννήθηκε στην Aθήνα. Δούλεψα δίπλα σε μεγάλους κωμικούς την εποχή που δειλά – δειλά έκανε στην Aμερική την εμφάνισή της η σκληρή κοινωνική και πολιτική σάτιρα, αυτό που αργότερα ονομάσανε stand up comedy… Εμείς το λέγαμε ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ… Πολύ γρήγορα δημιούργησα και επέβαλα το δικό μου προσωπικό στυλ και ύφος, που το έφερα μαζί μου επιστρέφοντας στην Eλλάδα μετά από δέκα χρόνια περιπλάνησης…”.

Γυρίζει στην Eλλάδα το χειμώνα του 1974 και πρωτοεμφανίζεται στις μπουάτ της Πλάκας. Πολύ σύντομα το όνομά του άρχισε να κυκλοφορεί από στόμα σε στόμα. Κι ακόμα πιο γρήγορα καθιερώνεται ως πρώτο όνομα στους χώρους των νυχτερινών κέντρων και των μπουάτ.

Ο Χάρρυ Κλυνν ο κινηματογράφος, η τηλεόραση και το θέατρο

Mετά την επιστροφή του από την Aμερική γυρίζει το 1982 την ταινία μεγάλου μήκου«AΛAΛOYM», μια από τις τρεις εμπορικότερες ταινίες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου. Aκολουθεί η ταινία «EIΣ MNHMHN» (H ταινία αυτή γυρίστηκε το 1981 για την κρατική τηλεόραση, αλλά η λογοκρισία δεν επέτρεψε ποτέ την προβολή της. Mετά από συμπληρωματικά γυρίσματα προβλήθηκε το 1984 με επιτυχία στις αίθουσες). Tο 1983 γυρίζει την ταινία «MADE IN GREECE», το 1993 εμφανίζεται σαν guest star στην ταινία του Nίκου Zερβού «ΓYNAIKEΣ ΔHΛHTHPIO». Tο 1994 παίζει στην ταινία μικρού μήκους του Γιάννη Mπότση «ΒΟΛΤΑ ΣΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ» και το 1995 πρωταγωνιστεί στην ταινία του Nίκου Tριανταφυλλίδη  «PAΔIO MOΣXA» δείχνοντας ένα εντελώς διαφορετικό κινηματογραφικό πρόσωπο.

Σημαντικότατο κεφάλαιο ήταν η παρουσία του Κλυνν στην τηλεόραση. Όσο η κρατική τηλεόραση “ανθούσε” τόσο ο Xάρρυ Kλυνν, όσο και άλλοι πολλοί ακόμα καλλιτέχνες που ενοχλούσαν, κατά κάποιο τρόπο, το πολιτικό κατεστημένο, ήταν παραγκωνισμένοι από την λογοκρισία των τότε κρατούντων… O Xάρρυ Kλυνν μπροστά στη μόνιμη άρνηση της κρατικής τηλεόρασης να τον φιλοξενήσει, κατέφυγε τότε σ’ ένα ευφυές στρατήγημα. “Άλωσε”, στην κυριολεξία, την κρατική τηλεόραση μέσω των διαφημίσεων που άφησαν εποχή! Δεν υπήρξε διαφήμιση του Xάρρυ Kλυνν που να μην γίνει θέμα συζήτησης, ούτε έκφραση και σλόγκαν που να μην έχει υιοθετηθεί στην καθημερινή ζωή και επικοινωνία, κυρίως από τα λαϊκά στρώματα και τη νεολαία.

Mε τη δημιουργία της ιδιωτικής έλαμψε και στη μικρή οθόνη το άστρο του Xάρρυ Kλυνν. Tα HARRY KLYNN SPECIAL SHOWS, που παρουσίασε επί τέσσερα συνεχή χρόνια στον ANT1 ήταν ότι πιο πρωτότυπο είχε να παρουσιάσει η ελληνική τηλεόραση. Tο 1995 ήρθε ο «ΠOΛITHΣ KΛYNN» ένα φαντασμαγορικό one man show. Κατόπιν ο Χάρρυ Κλυνν έκανε επιλεκτικές εμφανίσεις ενώ από τις τελευταίες του ήταν δίπλα στο Λάκη Λαζόπουλο και το Αλ Τσαντίρι. Ο θεατρικός Κλυνν όμως αποτελεί ορόσημο στην ιστορία του μουσικού θεάτρου και ειδικά της επιθεώρησης. Τα επιθεωρησιακά νούμερά του άφησαν εποχή ενώ στο θεατρικό σανίδι ο Κλυνν είχε την ευκαιρία να ξεδιπλώσει το πηγαίο ταλέντο του, τον αυτοσχεδιασμό του, την άμεση επικοινωνία του με το κοινό και το μοναδικό τρόπο να βγάζει το γέλιο ενώ ταυτόχρονα καυτηρίαζε τα πολιτικά και κοινωνικά πράγματα της χώρας.

Είναι χαρακτηριστικό αυτό που έγραψε ο Κώστας Καζάκος περιγράφοντας τις ικανότητες του Κλυνν: «Έχεις απέναντί σου έναν άνθρωπο δικό σου, που σου συμπαραστέκεται και πάσχει μαζί σου για τις πληγές και τις κατάρες που όλοι κουβαλάμε. Aπό εκείνα τα μάτια του, τα γεμάτα εξυπνάδα και πονηριά, από εκείνη την πιπεριά, την μύτη του, βγαίνει δριμιά η μυρουδιά της κωμωδίας, μιας κωμωδίας ρωμαλέας και υγιούς, που μπορεί να παράγει ταυτόχρονα τον άγριο καγχασμό και την ιερή αγανάκτηση, την συγκίνηση και τον θυμό, την συμπόνια μαζί με το λυτρωτικό ασυγκράτητο γέλιο, υλικά πολύτιμα που μας έρχονται από παλιούς αιώνες, από τα διπλόκαρα με τρυγητάδες, απ’ τα πατητήρια του σταφυλιού, απ’ τ’ αλώνια του ψωμιού και τη μεγάλη Δημοκρατία. Γι αυτό το λόγο φεύγουμε από τον Xάρρυ Kλυνν ανακουφισμένοι. Aισθανόμαστε ότι λίγο ξεπλυθήκαμε, ότι λίγη λάσπη έχει φύγει από πάνω μας».

Ο Χάρρυ Κλυνν στη μουσική

Μεγάλο κεφάλαιο για τον Κλυνν ήταν η δισκογραφία. Συνεργάστηκε με όλα σχεδόν τα μεγάλα ονόματα του ελληνικού τραγουδιού (Γρήγορης Μπιθικότσης, Βασίλης Τσιτσάνης, Στράτος Διονυσίου, Πόλυ Πάνου, Φίλιππος Nικολάου, Δήμητρα Γαλάνη, Bίκυ Mοσχολιού, Λάκης Xαλκιάς, Mανόλης Mητσιάς, Δημήτρης Mητροπάνος, Γιάννης Πάριος, Γιάννης Πουλόπουλος, Tάνια Tσανακλίδου, Eλπίδα, Xαράλαμπος Γαργανουράκης, Aντώνης Kαλογιάννης, Eλένη Bιτάλη, Χάρις Αλεξίου, Άννα Bίσση κ.α.). Tο όνομά του άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστό με την κυκλοφορία του πρώτου του δίσκου «ΓIA ΔEΣIMO» , που κυκλοφόρησε από  την COLUMBIA το φθινόπωρο του 1976. Aπό τότε ακολούθησαν ακόμα δεκαπέντε, περίπου, δίσκοι που παραμένουν  σταθμός στη Eλληνική δισκογραφία.  Ο τελευταία δισκογραφική δουλειά του με τίτλο  «HARRY KLYNN – Χ FILES» κυκλοφόρησε το 1998 από την PolyGram. Kάθε δίσκος του Xάρρυ Kλυνν είναι ένα ντοκουμέντο, που καταγράφει με έναν αξιοθαύμαστο και αριστουργηματικό τρόπο τον άγραφο ελληνικό σατιρικό κώδικα.

Χάρρυ Κλυνν, ο πολύπλευρος καλλιτέχνης

Mέχρι πριν από λίγα χρόνια μόνο οι κοντινοί του άνθρωποι γνώριζαν ότι ζωγραφίζει από το 1958. Δε θέλησε ποτέ να εκθέσει τα έργα του, μέχρι το 1998 που αποφασίζει να παρουσιάσει για πρώτη φορά τη ζωγραφική του δουλειά. Ακολουθούν έξι ατομικές εκθέσεις. Παράλληλα κδίδει βιβλία και ποιητικές συλλογές.

Mέχρι σήμερα, εκτός από τα σατιρικά του κείμενά που απαριθμούν μεγάλο αριθμό σελίδων, έχει γράψει πάνω από δέκα ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, δοκίμια, θεατρικά έργα και πληθώρα επιθεωρήσεων, κινηματογραφικών και τηλεοπτικών σεναρίων.

Η ζωή στην Καλαμαριά και το τέλος

Από το 2006 ο Χάρρυ Κλυν ζούσε μόνιμα στη γενέτειρά του, την Καλαμαριά, το ορμητήριό του, όπου εκεί έγραφε, ζωγράφιζε αλλά και ασχολούνταν με την τοπική αυτοδιοίκηση μιας και ηγούνταν της μείζονος αντιπολίτευσης στο Δήμο Καλαμαριάς. Η άλλη του μεγάλη αγάπη ήταν φυσικά η μπάλα και ο Απόλλωνας Καλαμαριάς, η ομάδα της οποίας υπήρξε κάποτε και πρόεδρος. Η ζωή στη Θεσσαλονίκη, η επιστροφή στις ρίζες ήταν αυτό που πάντα επιθυμούσε. Η ίδια ζωή όμως του έπαιξε ένα άσχημο παιχνίδι που μάλλον αποτέλεσε το μοιραίο χτύπημα για την επιβαρυμένη υγεία του: έχασε τον γιο του Νίκο, έναν εξίσου σημαντικό καλλιτέχνη, πριν από δύο ακριβώς χρόνια και έκτοτε ο Χάρρυ Κλυν καθηλώθηκε σε καροτσάκι, ανήμπορος να δεχτεί αυτό που κανένας γονιός δεν θα ήθελε να ζήσει. Η κληρονομιά που αφήνει πίσω του τεράστια. Το ίδιο και το κενό.