Ο νέος και δραστήριος σκηνοθέτης συµπράττει µε τον Αιµίλιο Χειλάκη σε µια διαφορετική αλλά διαχρονικη “Αντιγόνη” και μας μίλησε για αυτήν!
Συνέντευξη στη Μαρκέλλα Ρεπανέλη
Είναι η δεύτερη φορά που συν-σκηνοθετείτε τραγωδία µε τον Αιµίλιο Χειλάκη. Ποιες είναι οι προκλήσεις του να µοιράζεστε το όραµά σας;
Με τον Αιµίλιο γνωριζόµασταν και είχαµε δέσει πολύ πριν αποφασίσουµε να συν-σκηνοθετήσουµε, όταν συναντηθήκαµε -εκείνος ως ηθοποιός και εγώ ως βοηθός σκηνοθέτης- στον “Ερρίκο ∆” του ∆. Μαυρίκιου. Η πρώτη µας δουλειά σαν συν-σκηνοθέτες ήταν ο µονόλογος “Μόνος µε τον Άµλετ”, ακολούθησε ο “Ταρτούφος”, όπου είχαµε την χαρά να µας εµπιστευτούν ηθοποιοί όπως ο Άλκις Κούρκουλος, η Ράνια Οικονοµίδου, Αθηνά Μαξίµου, η Ρούλα Πατεράκη και η περσινή “Ιφιγένεια εν Αυλίδι”. Το “Μόνος µε τον Άµλετ” ήταν αποτέλεσµα της ανάγκης µας να εκφραστούµε καλλιτεχνικά σε µια περίοδο που οι συνθήκες ήταν εναντίον µας. Ήταν κατά µια έννοια ένα πείραµα που θεωρώ ότι πέτυχε, καλλιτεχνικά και εµπορικά και το οποίο µας έκανε να συνειδητοποιήσουµε ότι η σκηνοθετική… σύµπραξη δεν σηµαίνει απαραίτητα ότι πρέπει πάντα να συµφωνούµε. Αντίθετα, οι όποιες διαφωνίες µας κάνουν πιο δηµιουργικούς, καθώς πρέπει να επιλέγουµε την ιδέα που υπηρετεί την παράσταση καλύτερα, γιατί η κάθε ιδέα έχει αξία και λόγο ύπαρξης µόνο αν οδηγεί στο κοινό όραµα και στον κοινό στόχο που έχουµε θέσει.
Γιατί επιλέξατε να γυρίσετε στα πρότυπα της αρχαίας τραγωδίας όπου οι ηθοποιοί υποδύονται περισσότερους από έναν ρόλους;
Ήταν κάτι που επιχειρήσαµε για πρώτη φορά µε την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη και η προσπάθεια να ακολουθήσουµε το πρότυπο των τριών υποκριτών όπως διαµορφώθηκε σταδιακά από τον Θέσπη, τον Αισχύλο και Σοφοκλή ήταν µια πρόκληση µε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Φέτος θα θέλαµε να µελετήσουµε την εφαρµογή του ίδιου προτύπου σε µια τραγωδία του Σοφοκλή αυτήν την φορά. Έτσι η Αθηνά αναλαµβάνει το ρόλο της Αντιγόνης, του Τειρεσία και του Αγγελιοφόρου, ο Μιχάλης του Αίµονα, της Ισµήνης και του Σκοπού, ενώ ο Αιµίλιος αναλαµβάνει τον Κρέοντα. Το παράδοξο µε την “Αντιγόνη” είναι ότι είναι µια τραγωδία που στο κέντρο της έχει τον Κρέοντα, καθώς ο οµώνυµος ρόλος “εξαφανίζεται” σχετικά νωρίς από το έργο, αφήνοντας τον Κρέοντα επί σκηνής σχεδόν σε όλο το έργο να παραµένει µέχρι το τέλος αµετακίνητος στις θέσεις του, αντιµετωπίζοντας όσους προσπαθούν να του αλλάξουν γνώµη.
Η Αντιγόνη διακατέχεται έντονα από την ανάγκη να υπακούσει στον ηθικό νόµο, να προβάλει ηθικές αντιστάσεις. Ο Κρέοντας από την άλλη είναι η ενσάρκωση της εξουσίας. Και συγκρούονται. Τελικά ο Σοφοκλής µας προτρέπει στην απείθεια προς το νόµο ή µας ζητάει να ακούµε περισσότερο τη συνείδησή µας;
Το συναρπαστικό µε την τραγωδία αυτή είναι ότι µπορείς να βρεις στέρεα επιχειρήµατα τόσο για τις απόψεις της Αντιγόνης όσο και για του Κρέοντα. Ο ίδιος Σοφοκλής παίρνει ουσιαστικά θέση τιµωρώντας στο φινάλε του έργου τον Κρέοντα για το πείσµα και την αδιαλλαξία του. Το γεγονός όµως ότι η αντίστοιχα αδιάλλακτη στάση της Αντιγόνης έχει στην πορεία προκαλέσει τον θάνατό της, δείχνει το µάταιο της στάσης και των δυο. Η εµµονή τους αυτή και η αλαζονεία τους οδηγούν στην καταστροφή τους, καθώς ο Κρέοντας είναι αποφασισµένος να επιβληθεί και η Αντιγόνη αποφασισµένη να πεθάνει. Ο Σοφοκλής µάλιστα φαίνεται να επικρίνει την αδιαλλαξία τους αυτή καταλήγοντας στο οτι: “∆εν ξέρουν οι άνθρωποι. ∆εν έµαθαν ποτέ. ∆εν µπήκαν καν στον κόπο να σκεφτούν… πως δεν υπάρχει µεγαλύτερο αγαθό απ’ την ορθοφροσύνη”.
Σας τροµάζει ή σας ιντριγκάρει να σκηνοθετείτε ένα τόσο σηµαντικό έργο της ελληνικής γραµµατείας;
Με ιντριγκάρει ακριβώς επειδή µε τροµάζει. Ή τουλάχιστον µε τρόµαζε µέχρι την “Ιφιγένεια”. Για να είµαι βέβαια ειλικρινής δεν περίµενα ότι µια από τις πρώτες µου σκηνοθετικές απόπειρες θα ήταν µε έργα όπως η “Ιφιγένεια εν Αυλίδι” και η “Αντιγόνη”, κείµενα τόσο µεγάλα που νιώθεις µια µεγαλύτερη ευθύνη για το πώς θα τα παρουσιάσεις σε ένα κοινό που έχει από το σχολείο ακόµα µια επαφή µαζί τους, όσο επιδερµική κι αν αυτή είναι. Όµως πιστεύω πάρα πολύ στις συνεργασίες στο θέατρο, είναι ένα «άθληµα» οµαδικό που ο καθένας µε τον δικό του τρόπο συµβάλλει στο τελικό αποτέλεσµα και προσθέτει κάτι καινούριο. Έτσι όταν σε ένα “ταξίδι” δύσκολο, όπως της Αντιγόνης, έχω “συγκυβερνήτη” τον Αιµίλιο και “συνταξιδιώτες” µια οµάδα συντελεστών και ηθοποιών που σέβοµαι και εµπιστεύοµαι ο όποιος δισταγµός εξαφανίζεται και η δηµιουργικότητα έχει τον πρώτο λόγο.
Αν βρισκόσασταν στη θέση της Αντιγόνης τι θα επιλέγατε να κάνετε: να υπακούσετε τον άγραφο νόµο ή τις προσταγές του Κρέοντα;
Αν η απάντηση σε αυτή την ερώτηση ήταν εύκολη, η “Αντιγόνη” δεν θα ήταν ένα έργο διαχρονικό. Τα έργα της αρχαίας ελληνικής γραµµατείας είναι τόσο σηµαντικά και απαιτητικά, γιατί θέτουν διαχρονικά θέµατα που δεν έχουν εύκολες απαντήσεις. Όλοι έχουµε κάποια στιγµή νιώσει την βία και την αδικία της εξουσίας. Όλοι έχουµε αισθανθεί πως οι νόµοι της πολιτείας δεν ταυτίζονται αναγκαστικά µε το δίκαιο. Η φυσική τάση κάθε «ελεύθερου» ανθρώπου είναι και να συνταχθεί µε την Αντιγόνη, που είναι µεν ένοχη, αλλά επειδή παραβίασε έναν άδικο νόµο. Ο Κρέων από την άλλη είναι αποφασισµένος να προασπιστεί τους νόµους της πολιτείας, τους νόµους που φτιάχνονται έτσι ώστε οι άνθρωποι να καταφέρουν να συµβιώσουν, αγνοώντας όµως την ανθρώπινη συνείδηση. Το εξίσου δραµατικό πρόσωπο του έργου είναι ο χορός των πολιτών της Θήβας, που ακόµη µετράνε νεκρούς και προσπαθούν να συνειδητοποιήσουν το µέγεθος της καταστροφής που έφερε η εµφύλια διαµάχη των αρχόντων της. Και ενώ το µόνο που θέλουν είναι να βάλουν µια τάξη στο χάος της πόλης και να ξαναστήσουν τη ζωή τους, έχουν να αντιµετωπίσουν µια ακόµη εµφύλια διαµάχη των αρχόντων της που πηγάζει από την αδιαλλαξία.
Ο Μανώλης Δούνιας συν-σκηνοθετεί την παράσταση “Αντιγόνη” με τον ηθοποιό Αιμίλιο Χειλάκη. Ο ποιητής Γιώργος Μπλάνας υπογράφει τη νέα μετάφραση, ο Σταμάτης Κραουνάκης συνέθεσε την πρωτότυπη μουσική, οι χορογραφίες είναι της Αγγελικής Στελλάτου, ενώ ενδυματολόγος-σκηνογράφος είναι η Εύα Νάθενα. Στο ρόλο της Αντιγόνης η Αθηνά Μαξίμου, στο ρόλο του Κρέοντα ο Αιμίλιος Χειλάκης και στο ρόλο του Αίμονα ο Μιχάλης Σαράντης.
